https://boxitvn.blogspot.com/2026/02/ung-co-giau-sai-lam-cu-bang-cach-tao-ra.html
Long Thành – một phép thử thể chế
Có những công trình chỉ là hạ tầng.
Nhưng cũng có những công trình, tự thân nó trở thành thước đo về cách một quốc gia đưa ra quyết định.
Sân bay Long Thành thuộc về loại thứ hai.
Từ ngày được phê duyệt, Long Thành không còn thuần túy là câu chuyện đường băng hay nhà ga. Nó là một lựa chọn chiến lược, gắn với nguồn lực tài chính rất lớn, với cấu trúc nợ công, với tương lai giao thông hàng không phía Nam. Vì thế, câu hỏi quan trọng không chỉ là “có cần xây hay không”, mà là: chúng ta đã quyết định như thế nào?
1. Dự báo – nền móng của mọi quyết định lớn
Bất kỳ dự án hạ tầng nào cũng phải dựa trên dự báo nhu cầu. Khi đề án Long Thành được đưa ra, sản lượng của Sân bay Tân Sơn Nhất còn cách khá xa các kịch bản tăng trưởng dài hạn được tính toán.
Dự báo cao không sai. Phát triển luôn cần tầm nhìn xa. Nhưng giá trị của dự báo không nằm ở sự lạc quan, mà ở phương pháp luận.
-
Dữ liệu đầu vào có đủ dày chưa?
-
Kịch bản rủi ro có được tính đến?
-
Và nếu thực tế diễn ra khác, cơ chế điều chỉnh ở đâu?
Một hệ thống quản trị trưởng thành không đòi hỏi dự báo tuyệt đối chính xác – điều đó là không thể. Nhưng nó cần có cơ chế cập nhật, rà soát và hiệu chỉnh theo thực tiễn.
2. Chi phí – con số nào phản ánh đầy đủ nhất?
Trong thảo luận công khai, tổng mức đầu tư Long Thành thường được nhắc đến bằng một con số tổng quát. Tuy nhiên, với dự án quy mô này, chi phí xã hội không chỉ là phần xây dựng.
Nó còn bao gồm:
-
Giải phóng mặt bằng,
-
Hạ tầng kết nối,
-
Chi phí tài chính kéo dài nhiều năm,
-
Và các tuyến giao thông tích hợp nếu muốn vận hành hiệu quả.
Việc phân chia hạng mục ngân sách là thao tác kỹ thuật bình thường. Nhưng điều quan trọng hơn là: trước khi quyết định, bức tranh tổng thể đã được trình bày đủ rộng và đủ sâu hay chưa?
Minh bạch không làm dự án rẻ đi.
Nhưng thiếu minh bạch có thể làm cái giá xã hội trở nên lớn hơn.
3. Trách nhiệm – yếu tố cốt lõi của quyết định công
Người trình bày dự án trước Quốc hội khi đó là Đinh La Thăng. Song một quyết định tầm cỡ quốc gia luôn là kết quả của nhiều tầng tư vấn, thẩm định và đề xuất chuyên môn.
Vấn đề không nằm ở việc chỉ ra ai đúng, ai sai. Vấn đề là thiết kế trách nhiệm:
-
Báo cáo chuyên môn có chữ ký rõ ràng?
-
Giả định tài chính có phản biện độc lập?
-
Có cơ chế hậu kiểm khi dữ liệu thay đổi?
Trong đầu tư công, khi trách nhiệm cá nhân được xác lập rõ ràng, sự thận trọng sẽ tự nhiên tăng lên. Ngược lại, nếu mọi thứ hòa tan vào tập thể vô danh, rủi ro hệ thống sẽ lớn dần theo thời gian.
4. Khả năng điều chỉnh – phép thử cuối cùng
Một dự án hạ tầng hàng chục năm tất yếu đi qua những biến động kinh tế và xã hội. Thể chế mạnh không phải là thể chế không bao giờ sai, mà là thể chế cho phép điều chỉnh khi điều kiện thay đổi.
Nhiều quốc gia từng trì hoãn xây sân bay mới để nâng cấp sân bay cũ khi ngân sách chưa cho phép. Bồ Đào Nha có những giai đoạn ưu tiên cải tạo Sân bay Lisbon thay vì triển khai ngay một dự án hoàn toàn mới.
Điều đáng học không nằm ở việc làm mới hay không, mà ở khả năng đánh giá lại quyết định mà không coi điều chỉnh là thất bại.
5. Một suy nghĩ ở cuối chặng đường
Viết đến đây, tôi chợt nhớ một điều rất đời thường: trong chiến tranh, điều nguy hiểm nhất không phải là thiếu dũng cảm, mà là quyết định vội trong một khoảnh khắc thiếu thông tin.
Người lính khi hành quân giữa rừng, trước một ngã ba mù sương, bao giờ cũng dừng lại một nhịp. Không phải vì sợ. Mà vì biết rằng mỗi bước đi có thể đổi hướng cả đội hình.
Quốc gia cũng vậy.
Những dự án như Long Thành không chỉ là chuyện bê tông và thép. Nó là bài toán về cách ta đọc dữ liệu, cách ta lắng nghe phản biện, cách ta phân định trách nhiệm và cách ta sẵn sàng điều chỉnh nếu cần.
Có thể sân bay sẽ hoàn thành đúng tiến độ. Có thể nó sẽ tạo ra động lực phát triển mới. Điều đó thời gian sẽ trả lời.
Nhưng điều đáng quan tâm hơn nằm ở chỗ khác:
Liệu mỗi quyết định lớn của chúng ta đã đi qua một quy trình đủ minh bạch, đủ trách nhiệm và đủ khả năng tự hiệu chỉnh hay chưa?
Nếu câu trả lời ngày một rõ ràng hơn, thì dù Long Thành thành công hay không, phép thử thể chế ấy vẫn mang lại một giá trị lớn hơn cả một công trình.
.
( Có gì chưa tỏ gõ ChatGPT )
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét