GIÁ XĂNG NHẢY MÚA VÀ CÁI GỌI LÀ “BÌNH ỔN”

 

Đến chịu với mấy ông quan chức điều phối giá xăng dầu.

Ở bất kỳ quốc gia nào, chức năng căn bản của nhà nước là giữ ổn định kinh tế vĩ mô. Trong đó, xăng dầu là mặt hàng đặc biệt, vì nó giống như máu chảy trong cơ thể nền kinh tế. Giá xăng nhúc nhích một chút thì vận tải nhúc nhích, hàng hóa nhúc nhích, rồi cuối cùng mọi thứ đều nhúc nhích theo.

Chính vì vậy mà ở ta mới sinh ra cái gọi là Quỹ Bình ổn giá xăng dầu. Lý thuyết của nó rất đơn giản: khi giá thế giới tăng mạnh thì lấy quỹ ra bù vào để giá trong nước tăng ít lại; khi giá thế giới giảm thì trích lại một phần để dành cho lần sau. Nói nôm na, cái quỹ ấy là bộ giảm xóc cho nền kinh tế.

Nhưng nhìn cách điều hành mấy ngày vừa qua thì thấy bộ giảm xóc này hình như… gãy lò xo.

Chỉ trong vài ngày, giá xăng dầu trong nước đã nhảy múa như chưa bao giờ được nhảy múa. Hôm trước tăng sốc, hôm sau tăng tiếp, rồi chưa kịp hiểu chuyện gì thì lại quay ngoắt sang giảm cực mạnh.

Tối 11/3/2026, Bộ Công Thương ban hành văn bản hỏa tốc điều chỉnh giá. Theo đó, từ 22 giờ cùng ngày, giá bán lẻ tối đa các mặt hàng xăng dầu giảm rất mạnh. Xăng E5RON92 giảm 3.619 đồng mỗi lít; xăng RON95-III giảm 3.880 đồng mỗi lít. Dầu diesel giảm hơn 4.200 đồng mỗi lít. Đặc biệt dầu hỏa giảm tới gần 8.000 đồng mỗi lít – mức giảm hiếm thấy.

Cùng lúc đó, cơ quan điều hành lại quyết định chi Quỹ Bình ổn giá khá mạnh: xăng 4.000 đồng mỗi lít, dầu diesel 5.000 đồng, các loại dầu khác khoảng 4.000 đồng.

Nghe qua tưởng như nhà nước đang ra tay “cứu giá”. Nhưng nếu nhìn kỹ hơn một chút thì câu chuyện lại thành… khó hiểu.

Bởi vì chỉ một ngày trước đó, giá xăng dầu vừa được điều chỉnh theo hướng tăng rất mạnh. Nghĩa là người dân và doanh nghiệp vừa kịp tiêu hóa cú tăng thì ngay lập tức lại gặp cú giảm.

Một nền kinh tế không sợ giá cao bằng sợ giá nhảy loạn.

Doanh nghiệp vận tải vừa điều chỉnh bảng giá cước theo mức xăng mới, hôm sau lại phải tính lại từ đầu. Nhà máy vừa nâng giá hàng vì chi phí nhiên liệu tăng, hôm sau lại phải giải thích với khách hàng vì sao giá đã tăng rồi mà xăng lại giảm. Người dân thì đơn giản hơn: hôm qua đổ xăng thấy bị “chém”, hôm nay lại thấy cây xăng hạ giá vài nghìn một lít.

Cảm giác chung là giá cả không theo một nhịp điệu kinh tế nào cả.

Nếu đã theo cơ chế thị trường thì cứ để giá bám sát thị trường thế giới, tăng giảm theo chu kỳ quốc tế. Còn nếu đã lập Quỹ Bình ổn thì nhiệm vụ của nó phải là làm phẳng đường giá, giảm bớt những cú sốc lớn.

Đằng này ta lại thấy một hiện tượng rất lạ: có Quỹ Bình ổn mà giá vẫn nhảy như tàu lượn.

Vậy thì người ta cũng có quyền hỏi: cái quỹ ấy đang bình ổn cái gì?

Điều nguy hiểm nhất đối với nền kinh tế không phải là giá xăng cao. Nhật Bản, Hàn Quốc hay châu Âu nhiều khi giá xăng còn cao hơn ta. Nhưng doanh nghiệp của họ vẫn làm ăn được, vì họ biết trước xu hướng để tính toán.

Còn khi giá hôm nay tăng vài nghìn, ngày mai giảm vài nghìn, rồi tuần sau lại quay đầu tăng nữa thì mọi kế hoạch kinh doanh đều trở thành trò may rủi.

Nền kinh tế mà vận hành bằng may rủi thì sớm muộn gì cũng sinh ra những quyết định méo mó.

Người buôn thì găm hàng chờ giá. Doanh nghiệp thì co cụm vì không dám tính dài. Người dân thì chỉ biết cười trừ mỗi lần nhìn bảng giá ở cây xăng thay đổi như bảng điện tử của sàn chứng khoán.

Cuối cùng, cái gọi là “bình ổn” lại trở thành một thứ làm cho thị trường… bất ổn hơn!

Một nền kinh tế muốn khỏe mạnh thì cần luật chơi rõ ràng, dự đoán được. Giá cả có thể lên có thể xuống, nhưng phải có logic.

Còn nếu cứ để giá xăng nhảy múa như mấy ngày qua thì người dân chỉ còn biết lắc đầu.

Và trong đầu họ chắc cũng lởn vởn một câu hỏi rất giản dị:

Quỹ Bình ổn lập ra để chống sốc giá…
hay để chứng kiến giá sốc cho… ngoạn mục hơn?
.
( Đàm đạo cùng ChatGPT )