Câu hỏi cho thế giới – và cho Việt Nam !

 

.

Có những cuộc khủng hoảng nhìn qua tưởng rất xa.
Xa tận sa mạc Trung Đông, xa tận những bản tin ngoại giao của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc.

Nhưng thực ra, cái bóng của nó có thể đi rất nhanh — và đôi khi chỉ cần vài tuần là đã chạm tới bữa cơm của từng gia đình.

Câu chuyện đang xoay quanh một cái tên nhỏ bé trên bản đồ thế giới: Eo biển Hormuz.

---

Cái cổ chai của năng lượng toàn cầu

Hormuz là một eo biển hẹp nằm giữa Iran và bán đảo Ả Rập. Nhưng tầm quan trọng của nó thì không hề nhỏ.

Khoảng một phần năm lượng dầu mỏ của thế giới đi qua con đường biển này. Mỗi ngày hàng trăm tàu chở dầu từ vùng Vịnh đi qua đây để đến châu Á, châu Âu và các thị trường lớn.

Chỉ cần Hormuz bị phong tỏa hoặc bị đe dọa, thị trường năng lượng toàn cầu sẽ lập tức rung chuyểnNhững con số trên sàn giao dịch dầu ở New York hay London sẽ nhảy dựng lên trước khi người ta kịp hiểu chuyện gì đã xảy ra.

Và khi giá dầu tăng, hiệu ứng dây chuyền bắt đầu lan ra khắp nơi:

• giá xăng tăng

• chi phí vận tải tăng

• giá lương thực tăng

• lạm phát lan rộng

Một eo biển hẹp, nhưng có thể làm run cả nền kinh tế toàn cầu.

Bài học từ Iraq

Lịch sử từng chứng kiến một kịch bản tương tự.

Năm 1990, khi Saddam Hussein đưa quân Iraq chiếm Kuwait, cộng đồng quốc tế lập tức phản ứng.

Một loạt nghị quyết của Hội đồng Bảo an được thông qua. Khi Iraq không rút quân, một liên minh quân sự do Hoa Kỳ dẫn đầu đã phát động
Chiến dịch Bão táp Sa mạc.

Chỉ trong vài tuần, quân đội Iraq bị đánh bật khỏi Kuwait.

Nhưng câu chuyện không dừng lại ở đó.

Trong hơn mười năm sau, Iraq phải sống dưới:

• các lệnh trừng phạt kinh tế khắc nghiệt

• các vùng cấm bay do Mỹ và đồng minh kiểm soát

• các cuộc không kích lặp lại mỗi khi Baghdad bị cho là vi phạm

Một quốc gia từng là cường quốc quân sự khu vực bị biến thành một nhà nước kiệt quệ.Đó là một bài học mà nhiều nhà phân tích hôm nay đang nhìn thấy thấp thoáng trong câu chuyện của Iran.

Nếu Hormuz trở thành điểm nóng

Trong trường hợp căng thẳng leo thang, các cường quốc có thể đưa ra một lý do rất quen thuộc: bảo vệ tự do hàng hải.

Khi đó, các lực lượng hải quân quốc tế có thể được triển khai để kiểm soát tuyến vận tải qua Hormuz.

Về danh nghĩa, đó là bảo vệ thương mại toàn cầu.
Nhưng về thực chất, nó đồng nghĩa với việc trật tự quân sự mới được thiết lập trong khu vực.

Những chiến dịch như vậy không cần phải chiếm đóng toàn bộ một quốc gia.

Chỉ cần:

• vô hiệu hóa phòng không

• kiểm soát bầu trời

• giám sát hoạt động quân sự

Một trạng thái “kiềm chế lâu dài” có thể hình thành.

Đó chính là mô hình từng được áp dụng với Iraq trong thập niên 1990.

Ai sẽ chịu tác động?

Khủng hoảng Hormuz không chỉ là câu chuyện của Trung Đông.

Những nước nhập khẩu năng lượng lớn ở châu Á như Trung Quốc, Nhật Bản hay Hàn Quốc sẽ cảm nhận tác động gần như ngay lập tức.

Giá dầu tăng sẽ kéo theo biến động lớn trong nền kinh tế toàn cầu.Nhưng có một điều đáng chú ý hơn.

Nhiều quốc gia lớn có dự trữ dầu chiến lược đủ cho nhiều tháng.

Trong khi đó, nhiều nước đang phát triển chỉ có thể dự trữ trong một khoảng thời gian rất ngắn.

Và câu hỏi cho Việt Nam

Đó là lúc câu hỏi trở nên rất cụ thể.

Nếu Hormuz gặp khủng hoảng, nguồn cung năng lượng toàn cầu bị gián đoạn, Việt Nam sẽ ứng phó ra sao?

Nền kinh tế của chúng ta phụ thuộc khá lớn vào:

• nhập khẩu xăng dầu

• vận tải biển

• chuỗi cung ứng quốc tế

Dự trữ chiến lược của Việt Nam hiện vẫn còn khá hạn chế so với nhiều nền kinh tế lớn.

Điều đó có nghĩa là bất kỳ cú sốc nào trên thị trường dầu mỏ thế giới cũng có thể nhanh chóng tác động tới đời sống trong nước.

Từ giá xăng ngoài cây xăng cho đến giá rau ngoài chợ.

Một bài toán dài hạn

Khủng hoảng Trung Đông có thể đến rồi đi. Nhưng bài toán năng lượng thì vẫn còn đó.

Nhiều quốc gia đã rút ra những bài học rõ ràng:

• xây dựng kho dự trữ dầu chiến lược lớn

• đa dạng hóa nguồn nhập khẩu

• phát triển năng lượng thay thế

• giảm phụ thuộc vào một tuyến vận tải duy nhất

Những quyết định như vậy không phải để đối phó với một cuộc khủng hoảng cụ thể.

Chúng là để chuẩn bị cho những cơn bão có thể xảy ra trong tương lai - Câu hỏi dành cho chúng ta.

Một quốc gia có thể ở rất xa chiến tranh.

Nhưng không có quốc gia nào đứng ngoài những cơn bão năng lượng của thế giới.

( Đàm đạo cùng ChatGPT ).