Nếu Iran phong tỏa eo biển Hormuz trong thời gian dài... thì phải làm sao?“Một eo biển hẹp… nhưng trên lưng nó là nhịp thở của cả nền kinh tế thế giới.”
Có những nơi trên bản đồ nhỏ đến mức chỉ cần một ngón tay là che kín. Nhưng số phận của cả nền kinh tế toàn cầu lại đi qua đúng chỗ hẹp ấy. Strait of Hormuz là một nơi như vậy. Ở đoạn hẹp nhất, eo biển này chỉ rộng vài chục kilômét, nhưng mỗi ngày có gần một phần năm lượng dầu của thế giới đi qua. Từ những mỏ dầu khổng lồ của Saudi Arabia, Iraq, Kuwait, Qatar và United Arab Emirates, các tàu chở dầu phải lần lượt đi qua “cái cổ chai” ấy để ra đại dương. Vì vậy người ta gọi Hormuz là “van dầu của thế giới.” Một khi chiếc van này bị khóa lại, không chỉ Trung Đông rung chuyển mà cả nền kinh tế toàn cầu cũng lập tức cảm nhận cơn chấn động.
Trong lịch sử hiện đại, thế giới từng nhiều lần thấy dầu mỏ có thể biến thành vũ khí chính trị như thế nào. Cuộc Tanker War trong thập niên 1980 từng khiến hàng loạt tàu chở dầu bị tấn công ngay trên vùng biển này. Khi đó, chỉ vài vụ đánh phá cũng đủ làm thị trường năng lượng toàn cầu hoảng loạn. Hôm nay, khi nền kinh tế thế giới phụ thuộc năng lượng nhiều hơn và các chuỗi cung ứng đan xen sâu hơn, một cú sốc tại Hormuz có thể lan ra với tốc độ nhanh gấp bội. Khoảng 20% lượng dầu thô toàn cầu và gần một phần ba khí đốt hóa lỏng đi qua eo biển này. Nếu tuyến vận tải ấy bị gián đoạn trong thời gian dài, giá dầu có thể vọt lên mức khiến nhiều nền kinh tế phải chao đảo, đặc biệt là những quốc gia phụ thuộc nhập khẩu năng lượng như Japan hay South Korea.
Từ lâu, Iran vẫn coi Hormuz là “lá bài chiến lược cuối cùng”. Nước này không cần một hạm đội khổng lồ để tạo sức ép. Chỉ cần những công cụ tương đối đơn giản: thủy lôi rải trên tuyến hàng hải, tên lửa bờ biển, các tàu cao tốc tấn công theo chiến thuật “bầy ong”, hay máy bay không người lái. Trong một không gian hẹp như Hormuz, chỉ vài vụ nổ đúng chỗ cũng đủ khiến các công ty bảo hiểm tăng phí vận tải lên mức không thể chịu nổi, và khi đó tàu dầu tự khắc sẽ ngừng đi qua. Tuy nhiên, phong tỏa Hormuz cũng giống như đóng cửa chính ngôi nhà của mình. Phần lớn dầu mỏ của khu vực, kể cả dầu của Iran, đều phải đi qua con đường ấy để ra thị trường thế giới. Một cuộc phong tỏa kéo dài vì thế không chỉ gây sức ép với đối thủ mà còn làm tổn thương chính những nền kinh tế trong khu vực.
Nếu kịch bản tồi tệ ấy xảy ra, thế giới chắc chắn sẽ phản ứng. Hải quân của United States và các đồng minh có thể tổ chức các chiến dịch hộ tống tàu dầu, rà phá thủy lôi và bảo vệ tuyến hàng hải. Các tuyến đường ống tránh Hormuz của Saudi Arabia hay UAE sẽ được khai thác tối đa. Những kho dự trữ dầu chiến lược của các nước tiêu thụ lớn, dưới cơ chế phối hợp của International Energy Agency, cũng có thể được mở ra để giảm bớt cú sốc thị trường. Nhưng dù các biện pháp ấy được triển khai nhanh đến đâu, thế giới vẫn khó tránh khỏi một thời kỳ giá năng lượng tăng vọt và những chấn động kinh tế lan rộng. Lịch sử cho thấy mỗi khi dầu mỏ rung chuyển, kinh tế toàn cầu cũng rung chuyển theo.
Nhìn trên bản đồ, Hormuz chỉ là một vệt xanh hẹp giữa sa mạc vàng của Trung Đông. Nhưng trong trò chơi quyền lực của các cường quốc, nơi ấy giống như một chiếc công tắc khổng lồ của nền kinh tế toàn cầu. Chỉ cần một quyết định nóng nảy, cả thế giới có thể phải trả giá bằng những cú sốc năng lượng, những cuộc khủng hoảng kinh tế, và cuối cùng là những gánh nặng rơi xuống đời sống của hàng triệu con người bình thường.
Những người lính già như chúng tôi từng đi qua chiến tranh thường hiểu một điều rất giản dị: chiến tranh khi bắt đầu luôn được nói bằng những lời rất lớn – nhưng khi kết thúc, người ta lại phải đếm bằng những mất mát rất nhỏ của từng con người. Một viên đạn bắn ra thì dễ, nhưng thu nó lại thì không bao giờ dễ.
Hormuz hôm nay cũng vậy. Chiếc “van dầu của thế giới” ấy không chỉ là câu chuyện của Trung Đông, mà là phép thử đối với sự tỉnh táo của những người đang cầm quyền trên bàn cờ quốc tế.
Và có lẽ người lính già chỉ xin hỏi một câu rất chậm rãi:
Trong cuộc chơi quyền lực ấy, có ai còn nhớ rằng phía sau những con tàu dầu khổng lồ kia… là đời sống của hàng tỷ con người đang phụ thuộc vào chúng để thắp sáng một ngọn đèn, chạy một nhà máy, hay đơn giản chỉ là nấu một bữa cơm tối?.
( Đàm đạo cùng ChatGPT )
“Một eo biển hẹp… nhưng trên lưng nó là nhịp thở của cả nền kinh tế thế giới.”
Có những nơi trên bản đồ nhỏ đến mức chỉ cần một ngón tay là che kín. Nhưng số phận của cả nền kinh tế toàn cầu lại đi qua đúng chỗ hẹp ấy. Strait of Hormuz là một nơi như vậy. Ở đoạn hẹp nhất, eo biển này chỉ rộng vài chục kilômét, nhưng mỗi ngày có gần một phần năm lượng dầu của thế giới đi qua. Từ những mỏ dầu khổng lồ của Saudi Arabia, Iraq, Kuwait, Qatar và United Arab Emirates, các tàu chở dầu phải lần lượt đi qua “cái cổ chai” ấy để ra đại dương. Vì vậy người ta gọi Hormuz là “van dầu của thế giới.” Một khi chiếc van này bị khóa lại, không chỉ Trung Đông rung chuyển mà cả nền kinh tế toàn cầu cũng lập tức cảm nhận cơn chấn động.
Trong lịch sử hiện đại, thế giới từng nhiều lần thấy dầu mỏ có thể biến thành vũ khí chính trị như thế nào. Cuộc Tanker War trong thập niên 1980 từng khiến hàng loạt tàu chở dầu bị tấn công ngay trên vùng biển này. Khi đó, chỉ vài vụ đánh phá cũng đủ làm thị trường năng lượng toàn cầu hoảng loạn. Hôm nay, khi nền kinh tế thế giới phụ thuộc năng lượng nhiều hơn và các chuỗi cung ứng đan xen sâu hơn, một cú sốc tại Hormuz có thể lan ra với tốc độ nhanh gấp bội. Khoảng 20% lượng dầu thô toàn cầu và gần một phần ba khí đốt hóa lỏng đi qua eo biển này. Nếu tuyến vận tải ấy bị gián đoạn trong thời gian dài, giá dầu có thể vọt lên mức khiến nhiều nền kinh tế phải chao đảo, đặc biệt là những quốc gia phụ thuộc nhập khẩu năng lượng như Japan hay South Korea.
Từ lâu, Iran vẫn coi Hormuz là “lá bài chiến lược cuối cùng”. Nước này không cần một hạm đội khổng lồ để tạo sức ép. Chỉ cần những công cụ tương đối đơn giản: thủy lôi rải trên tuyến hàng hải, tên lửa bờ biển, các tàu cao tốc tấn công theo chiến thuật “bầy ong”, hay máy bay không người lái. Trong một không gian hẹp như Hormuz, chỉ vài vụ nổ đúng chỗ cũng đủ khiến các công ty bảo hiểm tăng phí vận tải lên mức không thể chịu nổi, và khi đó tàu dầu tự khắc sẽ ngừng đi qua. Tuy nhiên, phong tỏa Hormuz cũng giống như đóng cửa chính ngôi nhà của mình. Phần lớn dầu mỏ của khu vực, kể cả dầu của Iran, đều phải đi qua con đường ấy để ra thị trường thế giới. Một cuộc phong tỏa kéo dài vì thế không chỉ gây sức ép với đối thủ mà còn làm tổn thương chính những nền kinh tế trong khu vực.
Nếu kịch bản tồi tệ ấy xảy ra, thế giới chắc chắn sẽ phản ứng. Hải quân của United States và các đồng minh có thể tổ chức các chiến dịch hộ tống tàu dầu, rà phá thủy lôi và bảo vệ tuyến hàng hải. Các tuyến đường ống tránh Hormuz của Saudi Arabia hay UAE sẽ được khai thác tối đa. Những kho dự trữ dầu chiến lược của các nước tiêu thụ lớn, dưới cơ chế phối hợp của International Energy Agency, cũng có thể được mở ra để giảm bớt cú sốc thị trường. Nhưng dù các biện pháp ấy được triển khai nhanh đến đâu, thế giới vẫn khó tránh khỏi một thời kỳ giá năng lượng tăng vọt và những chấn động kinh tế lan rộng. Lịch sử cho thấy mỗi khi dầu mỏ rung chuyển, kinh tế toàn cầu cũng rung chuyển theo.
Nhìn trên bản đồ, Hormuz chỉ là một vệt xanh hẹp giữa sa mạc vàng của Trung Đông. Nhưng trong trò chơi quyền lực của các cường quốc, nơi ấy giống như một chiếc công tắc khổng lồ của nền kinh tế toàn cầu. Chỉ cần một quyết định nóng nảy, cả thế giới có thể phải trả giá bằng những cú sốc năng lượng, những cuộc khủng hoảng kinh tế, và cuối cùng là những gánh nặng rơi xuống đời sống của hàng triệu con người bình thường.
Những người lính già như chúng tôi từng đi qua chiến tranh thường hiểu một điều rất giản dị: chiến tranh khi bắt đầu luôn được nói bằng những lời rất lớn – nhưng khi kết thúc, người ta lại phải đếm bằng những mất mát rất nhỏ của từng con người. Một viên đạn bắn ra thì dễ, nhưng thu nó lại thì không bao giờ dễ.
Hormuz hôm nay cũng vậy. Chiếc “van dầu của thế giới” ấy không chỉ là câu chuyện của Trung Đông, mà là phép thử đối với sự tỉnh táo của những người đang cầm quyền trên bàn cờ quốc tế.
Và có lẽ người lính già chỉ xin hỏi một câu rất chậm rãi:
( Đàm đạo cùng ChatGPT )
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét