Đọc tin tức những ngày này, đôi lúc tôi không biết nên cười hay nên thở dài. Chuyện nọ chưa kịp ngã ngũ, chuyện kia đã xuất hiện. Những câu hỏi tưởng đơn giản lại cứ được đặt ra như thể chúng ta vừa phát hiện những nghịch lý chưa từng tồn tại.
Kỷ nguyên vươn mình, nghe thật hào sảng! Nhưng nhìn vào những chuyện sát sườn với đời sống, đôi khi người dân chỉ muốn hỏi: Đất nước đang vươn mình thật, hay người dân đang phải oằn mình gánh những bất cập chưa được giải quyết?
Cười một tiếng cho đỡ nặng lòng. Nhưng cười xong, vẫn phải hỏi cho ra lẽ.
1. BỆNH VIỆN TƯ MUA RẺ, BỆNH VIỆN CÔNG MUA ĐẮT: TIỀN CỦA AI MÀ KHÔNG AI XÓT?
Một câu hỏi xuất hiện trên mặt báo: Tại sao các bệnh viện tư nhân đều mua được thuốc và thiết bị y tế với giá rẻ hơn, hợp lý hơn bệnh viện công?
Nếu sự chênh lệch ấy được xác nhận qua những mặt hàng và điều kiện mua sắm tương đương, đây không còn là chuyện đáng ngạc nhiên. Đây là chuyện phải làm rõ trách nhiệm.
Tư nhân bỏ tiền túi ra mua, đắt một đồng là lợi nhuận hao đi một đồng. Họ có động lực tìm nguồn hàng, đàm phán giá, cắt giảm trung gian. Còn bệnh viện công sử dụng tiền ngân sách và nguồn thu công, phải tuân thủ các quy định đấu thầu, thẩm định, kiểm soát.
Những quy định ấy cần thiết để chống thất thoát, ngăn lợi ích nhóm. Nhưng xin hỏi: Nếu một quy trình được dựng lên để bảo vệ tiền công mà kết quả mua sắm vẫn kém hiệu quả, thì chúng ta phải xem lại quy trình, năng lực thực thi hay trách nhiệm của những người vận hành nó?
Không thể cứ viện dẫn thủ tục để giải thích mọi mức giá bất hợp lý. Càng không thể lấy sự phức tạp của quy trình làm tấm bình phong che khuất trách nhiệm.
Nếu có doanh nghiệp trung gian hưởng chênh lệch bất thường, hãy công khai giá nhập, giá bán, các khoản chi phí, quan hệ lợi ích và người phê duyệt. Nếu có hành vi thông đồng, trục lợi, hãy điều tra và xử lý theo pháp luật.
Đừng chỉ chăm chăm hỏi vì sao bệnh viện tư mua rẻ. Hãy hỏi thêm: Ai đã mua đắt? Đắt hơn bao nhiêu? Khoản chênh lệch đi đâu? Ai phải chịu trách nhiệm?
Bởi mỗi đồng chi phí bất hợp lý trong y tế không chỉ là một con số trên hóa đơn. Đó còn có thể là một phần nguồn lực lẽ ra dành cho thuốc men, trang thiết bị và cơ hội điều trị của người bệnh.
Đấu thầu không phải để hoàn thành một bộ hồ sơ đẹp. Đấu thầu là để mua đúng hàng, đúng chất lượng, đúng giá trị và bảo vệ được đồng tiền của dân.
Nếu thủ tục đầy đủ mà hiệu quả vẫn không tương xứng, xin đừng bắt người dân chỉ biết khen quy trình chặt chẽ.
2. BẢO HIỂM Y TẾ: QUYỀN LỢI ĐÃ RÕ, HAY NGƯỜI BỆNH VẪN PHẢI ĐOÁN?
Lại có ý kiến cần làm rõ quyền lợi của người tham gia bảo hiểm y tế khi khám, chữa bệnh theo yêu cầu.
Làm rõ quyền lợi là đúng. Nhưng điều người dân cần biết là quyền lợi nào chưa rõ, vướng ở đâu và ai phải tháo gỡ.
Khám theo yêu cầu có thể phát sinh chi phí cho những dịch vụ bổ sung. Người bệnh có quyền lựa chọn và có trách nhiệm thanh toán phần chi phí ngoài phạm vi được quỹ bảo hiểm chi trả theo quy định. Nhưng không thể để ranh giới giữa quyền lợi được hưởng và khoản tiền phải trả trở thành một vùng mờ mà người bệnh chỉ phát hiện khi cầm hóa đơn.
Xin nói cho rành mạch: Bảo hiểm y tế không phải chiếc vé để ai muốn dùng dịch vụ nào cũng được quỹ thanh toán toàn bộ. Nhưng cũng không phải cái cớ để quyền lợi hợp pháp của người tham gia bị thu hẹp bằng những cách giải thích nhập nhằng.
Vậy thì cần công khai điều gì?
Phạm vi được bảo hiểm thanh toán. Những khoản người bệnh phải tự trả. Căn cứ tính giá. Trách nhiệm tư vấn trước khi sử dụng dịch vụ. Cơ chế khiếu nại nếu có khoản thu không đúng.
Những điều ấy có gì khó hiểu đến mức người dân phải thấp thỏm?
Tôi không vội suy diễn rằng việc đặt vấn đề làm rõ quyền lợi là nhằm mở đường tăng thu. Nhưng trong lĩnh vực liên quan trực tiếp đến sức khỏe và túi tiền của hàng triệu gia đình, mọi thay đổi chính sách phải được giải thích bằng quyền lợi cụ thể, chứ không thể chỉ bằng những câu chữ chung chung đầy thiện chí.
Người bệnh đến bệnh viện đã đủ nỗi lo. Đừng để họ phải mang thêm nỗi lo không biết mình được hưởng gì, bị thu những gì và nếu có sai sót thì biết tìm ai.
An sinh không phải là ban phát một tấm thẻ. An sinh là bảo đảm rằng khi người dân cần đến nó, quyền lợi của họ được thực hiện minh bạch và đúng pháp luật.
3. ĐIỆN BÁO LỖ, DÂN CHIA SẺ. ĐIỆN MUỐN TỐI ƯU, DÂN LẠI PHẢI ĐỔI NẾP SỐNG?
Ngành điện đề xuất áp dụng giá điện sinh hoạt theo khung giờ cao điểm, thấp điểm.
Xét về nguyên tắc, đây không phải ý tưởng vô lý. Giá điện theo thời gian sử dụng có thể giúp điều tiết nhu cầu, giảm áp lực giờ cao điểm và nâng cao hiệu quả vận hành hệ thống.
Nhưng một chính sách có lý về mặt kỹ thuật chưa chắc đã hợp lý khi đặt vào đời sống thực tế.
Điện sản xuất có thể tính toán thời điểm vận hành. Còn một gia đình bình thường thì sao?
Sáng đi làm, đi học. Chiều tối trở về, nấu cơm, giặt giũ, học bài, nghỉ ngơi. Mùa hè nóng thì bật điều hòa; mùa đông lạnh thì cần nước nóng. Đó là nhịp sống thông thường, không phải những nhu cầu xa xỉ có thể tùy tiện chuyển sang nửa đêm.
Nếu giờ cao điểm trùng với giờ sinh hoạt thiết yếu của phần lớn hộ gia đình, người dân có thực sự được lựa chọn hay chỉ được lựa chọn giữa hai phương án: thay đổi cuộc sống hoặc trả thêm tiền?
Tất nhiên, không thể từ đó kết luận cứ áp dụng giá điện theo giờ là bất công. Điều cần hỏi là cơ chế ấy có thực sự mang lại lợi ích, lợi ích được phân bổ ra sao và người tiêu dùng có đủ khả năng điều chỉnh để hưởng lợi hay không.
Nếu người dân phải thay đổi thói quen để giảm áp lực cho hệ thống, ngành điện cũng phải chứng minh hiệu quả quản trị, đầu tư và vận hành của chính mình.
Không thể chỉ yêu cầu khách hàng tối ưu hóa hành vi tiêu dùng mà không công khai đầy đủ những gì nhà cung cấp đã làm để tối ưu hóa chi phí.
Và xin đừng quên: Người dân không có quyền lựa chọn một nhà cung cấp điện sinh hoạt khác theo cách họ có thể đổi cửa hàng mua sắm. Vì thế, trách nhiệm giải trình của đơn vị cung cấp và cơ quan quản lý càng phải cao hơn.
Độc quyền cung cấp một dịch vụ thiết yếu không thể đồng nghĩa với độc quyền yêu cầu người dân phải thích nghi.
Nếu đề xuất mới thực sự có lợi, hãy chứng minh bằng số liệu, công khai phương án tính giá, đánh giá tác động đến từng nhóm hộ gia đình và bảo đảm những người ít khả năng dịch chuyển nhu cầu không bị đẩy vào thế bất lợi.
Đừng chỉ nói tiết kiệm điện. Hãy chứng minh người dân tiết kiệm được bao nhiêu, hệ thống hiệu quả thêm bao nhiêu và ai phải gánh phần chi phí phát sinh.
Công bằng không nằm ở chỗ tất cả cùng áp dụng một biểu giá. Công bằng còn nằm ở chỗ chính sách có tính đến những khác biệt rất thật trong khả năng lựa chọn của mỗi người hay không.
4. VƯƠN MÌNH KHÔNG THỂ LÀ LÝ DO ĐỂ NGƯỜI DÂN CỨ PHẢI OẰN MÌNH
Ba câu chuyện, ba lĩnh vực, nhưng cùng dẫn đến một vấn đề: Khoảng cách giữa mục tiêu được tuyên bố và kết quả người dân thực sự nhận được.
Mua sắm công có quy trình, nhưng quy trình không thể thay thế hiệu quả.
Bảo hiểm y tế có độ bao phủ, nhưng độ bao phủ không thể thay thế quyền lợi thực chất.
Giá điện có thể được thiết kế theo tín hiệu thị trường, nhưng công thức tính giá không thể thay thế trách nhiệm bảo đảm tính hợp lý và khả năng chi trả.
Một bộ máy quản lý tốt không phải bộ máy có thể giải thích mọi việc bằng những thuật ngữ chuyên môn. Đó phải là bộ máy có khả năng giải quyết vấn đề, công khai kết quả và nhận trách nhiệm khi kết quả không đạt yêu cầu.
Bởi nếu cứ có bất cập thì lại bổ sung quy trình; cứ có câu hỏi thì lại yêu cầu làm rõ; cứ có áp lực chi phí thì người dân lại phải chia sẻ, thích nghi, thắt lưng buộc bụng, thì đến bao giờ mới xác định được giới hạn của sự chịu đựng?
Người dân đóng thuế để bộ máy vận hành. Người dân tham gia bảo hiểm để chia sẻ rủi ro. Người dân trả tiền điện để sử dụng một dịch vụ thiết yếu. Trong cả ba trường hợp, họ không xin ai ban ơn.
Họ có quyền đòi hỏi sự minh bạch, hiệu quả và công bằng tương xứng với nghĩa vụ mà mình đang thực hiện.
Và khi người dân đặt câu hỏi, điều cần thiết không phải là vội vàng quy kết họ thiếu thiện chí, cũng không phải tìm cách làm cho câu chuyện trở nên dễ nghe hơn. Điều cần thiết là trả lời thẳng vào vấn đề bằng dữ liệu, bằng căn cứ pháp lý và bằng trách nhiệm cụ thể.
Bởi phản biện không làm yếu đi một chính sách đúng. Ngược lại, phản biện giúp phát hiện những gì sai lệch trước khi cái giá phải trả trở nên quá lớn.
Đừng biến mọi câu hỏi thành sự hoài nghi cần dập tắt. Hãy coi những câu hỏi chính đáng là cơ hội để sửa chữa những điều chưa ổn.
Và xin đừng nhầm lẫn giữa sự yên lặng của người dân với sự hài lòng. Có những tiếng cười không phải vì câu chuyện vui, mà vì người ta đã quá mệt mỏi với việc phải giải thích tại sao mình bất bình.
Kỷ nguyên vươn mình là một kỳ vọng lớn. Nhưng kỳ vọng ấy phải được chứng minh bằng những thay đổi mà người dân có thể cảm nhận trong đời sống thường ngày.
Đừng lấy tốc độ vận hành của bộ máy làm thước đo duy nhất cho sự phát triển. Hãy nhìn vào việc đồng tiền công có được sử dụng hiệu quả hơn không, quyền lợi của người bệnh có được bảo vệ tốt hơn không, và cuộc sống của người dân có bớt những gánh nặng bất hợp lý hay không.
Nếu đất nước vươn lên mà người dân vẫn phải oằn mình; nếu quy trình ngày càng nhiều mà trách nhiệm vẫn mờ; nếu chính sách nào cũng có lý trên giấy nhưng người dân vẫn là người cuối cùng phải tự xoay xở, thì câu hỏi “vươn mình hay ươn mình?” không còn đơn thuần là một trò chơi chữ.
Nó trở thành câu hỏi về chất lượng quản trị, về trách nhiệm công quyền và về ý nghĩa thực sự của phát triển.
Đi Tìm Sự Thật không đòi hỏi mọi thứ phải hoàn hảo. Chỉ đòi hỏi điều chưa đúng phải được gọi đúng tên; người có trách nhiệm phải trả lời; và người dân không phải mãi mãi trả giá cho những bất cập mà mình không tạo ra.
Bởi rốt cuộc, đất nước vươn mình không phải để người dân học cách chịu đựng giỏi hơn.
Mà là để người dân được sống tốt hơn.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét