TỪ “KIÊU NGẠO CỘNG SẢN” ĐẾN BÀI HỌC TRÁCH NHIỆM TRƯỚC NHÂN DÂN !

 

TỪ “KIÊU NGẠO CỘNG SẢN” ĐẾN BÀI HỌC TRÁCH NHIỆM TRƯỚC NHÂN DÂN

Có một lời cảnh tỉnh đáng suy ngẫm của ông Phan Diễn, nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, nguyên Thường trực Ban Bí thư, trong cuộc trả lời phỏng vấn VnExpress ngày 17/12/2016. Khi nhìn lại những sai lầm sau năm 1975, ông nhắc đến tâm lý “kiêu ngạo cộng sản” — sự chủ quan của người chiến thắng, tin rằng con đường mình lựa chọn là đúng đắn mà không nhận thức đầy đủ thực tiễn và những quy luật khách quan.

Đó không chỉ là câu chuyện của một giai đoạn lịch sử. Đó còn là lời cảnh tỉnh đối với bất cứ ai nắm quyền lực.

Bởi điều nguy hiểm nhất không phải là người lãnh đạo mắc sai lầm, mà là người lãnh đạo tin rằng mình không thể sai; không phải là có ý kiến phản đối, mà là không còn muốn nghe những ý kiến trái tai mình.

1. NGƯỜI CỘNG SẢN ĐÂU PHẢI THÁNH THẦN!

Người cộng sản cũng là con người. Không ai sinh ra đã toàn tri, không ai nắm quyền mà mặc nhiên trở thành thiên tài, càng không ai có thể đứng ngoài những cám dỗ của quyền lực.

Nhưng khi ở trên đỉnh cao quá lâu, được bao quanh bởi những lời ngợi ca, người ta rất dễ nhầm lẫn giữa uy tín với chân lý, giữa quyền quyết định với quyền luôn luôn đúng.

Khi lời khen được đón nhận còn phản biện bị khó chịu; khi cấp dưới chỉ nói điều cấp trên muốn nghe; khi thành tích được tô đậm còn thất bại bị che khuất, thì sai lầm không những khó được phát hiện mà còn có thể kéo dài, gây ra những hậu quả lớn hơn.

Ông Phan Diễn đã nhìn lại một bài học như thế trong giai đoạn trước Đổi mới: sự chủ quan, tư duy giáo điều và niềm tin rằng mô hình mình lựa chọn là duy nhất đúng đã khiến đất nước phải trả giá.

Đáng suy ngẫm hơn, đây không phải căn bệnh riêng của người cộng sản. Bất cứ ai nắm quyền mà thiếu sự giám sát, thiếu phản biện và thiếu tinh thần tự soi xét đều có nguy cơ rơi vào tình trạng ấy.

Quyền lực không tự làm cho con người trở nên sáng suốt hơn. Nếu thiếu kiểm soát, nó còn có thể khiến người ta ngày càng ít nhận ra sai lầm của chính mình.

2. NGAY CẢ NGƯỜI ĐỨNG ĐẦU CŨNG PHẢI NHÌN THẲNG VÀO SAI LẦM

Lịch sử Cải cách ruộng đất là một bài học đau lòng.

Bên cạnh những kết quả về ruộng đất, quá trình thực hiện đã mắc những sai lầm nghiêm trọng, khiến nhiều người vô tội bị quy kết, xử lý oan và phải chịu những tổn thất nặng nề.

Trước thực tế ấy, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã phải nhìn nhận sai lầm và xin lỗi nhân dân. Tại kỳ họp thứ sáu, Quốc hội khóa I, cuối năm 1956 và đầu năm 1957, Người thay mặt Đảng và Chính phủ nhận khuyết điểm, xin lỗi đồng bào về những sai lầm trong Cải cách ruộng đất.

Đó là một sự kiện lịch sử cần được nhìn nhận nghiêm túc: ngay cả người đứng đầu cũng không thể đứng ngoài sự thật và trách nhiệm trước nhân dân.

Điều đáng suy ngẫm không phải là biến lời xin lỗi ấy thành lý do để phủ nhận mọi đóng góp trong quá khứ, mà là dám nhìn nhận rằng những sai lầm nghiêm trọng đã xảy ra, người dân đã phải chịu tổn thất và trách nhiệm sửa sai là điều không thể né tránh.

Nếu một người lãnh đạo có thể sai, thì không tổ chức nào có quyền tự cho mình luôn đúng. Nếu một chủ trương có thể gây hậu quả nghiêm trọng, thì không thể lấy ý định tốt đẹp ban đầu để thay thế việc xem xét kết quả thực tế.

Và nếu người đứng đầu cần tự phê bình, nhận trách nhiệm, thì những tiếng nói cảnh báo từ bên dưới càng phải được lắng nghe.

Thừa nhận sai lầm không làm mất đi giá trị của sự lãnh đạo. Ngược lại, né tránh sai lầm mới làm tổn hại niềm tin của nhân dân.

3. LỊCH SỬ ĐÃ CẢNH TỈNH, VẬY HÔM NAY ĐÃ ĐỦ LẮNG NGHE?

Từ bài học sau năm 1975 đến công cuộc Đổi mới, từ Cải cách ruộng đất đến những vụ án tham nhũng và những khiếu nại kéo dài như Thủ Thiêm, câu hỏi về trách nhiệm của người nắm quyền vẫn luôn có ý nghĩa.

Những vụ án đã được xét xử cho thấy chức vụ cao hay danh nghĩa tổ chức không thể thay thế việc tuân thủ pháp luật. Những vụ việc liên quan đến quyền lợi người dân cũng nhắc nhở rằng quyết định công quyền không chỉ nằm trên giấy tờ, mà có thể ảnh hưởng trực tiếp đến nhà cửa, sinh kế và cuộc sống của hàng nghìn gia đình.

Điều cần thiết không phải là quy kết mọi sai lầm cho một cá nhân hay đánh đồng cả một tổ chức. Điều cần thiết là làm rõ từng quyết định, từng trách nhiệm và những khiếm khuyết của cơ chế nếu có.

Ai đã quyết định? Ai tham mưu? Những cảnh báo có được tiếp nhận? Vì sao sai sót không được phát hiện kịp thời? Khi quyền lợi người dân bị xâm phạm, ai có trách nhiệm khắc phục?

Những câu hỏi ấy không phải sự chống đối. Đó là những câu hỏi chính đáng đối với bất cứ bộ máy nào nhân danh phục vụ nhân dân.

Một tổ chức không thể chứng minh mình đúng chỉ bằng những lời tuyên bố về lý tưởng. Một cán bộ không thể chứng minh mình liêm chính chỉ bằng những bài phát biểu về đạo đức.

Điều kiểm chứng phẩm chất của người lãnh đạo không chỉ là những gì họ nói khi thuận lợi, mà còn là cách họ đối diện với sự thật khi chính mình hoặc bộ máy mình lãnh đạo mắc sai lầm.

4. MUỐN TRÁNH SAI LẦM, ĐỪNG BIẾN PHẢN BIỆN THÀNH ĐIỀU KHÓ CHỊU

Muốn không lặp lại những bài học đau lòng của lịch sử, không thể chỉ trông chờ vào phẩm chất cá nhân của người nắm quyền.

Cần có cơ chế công khai thông tin, giám sát thực chất, tiếp nhận phản biện và xác định trách nhiệm đến cùng. Người dân phải có điều kiện giám sát những quyết định ảnh hưởng đến quyền lợi của mình. Những ý kiến trái chiều có căn cứ phải được xem xét nghiêm túc, thay vì bị gạt bỏ chỉ vì không thuận tai người có quyền.

Quan trọng hơn, phải phân biệt rõ giữa bảo vệ uy tín của tổ chức và che giấu sai lầm của tổ chức.

Uy tín không được giữ gìn bằng cách phủ nhận khuyết điểm. Uy tín chỉ có thể bền vững khi người có trách nhiệm dám nói thật, sửa sai và chấp nhận sự giám sát.

Ông Phan Diễn đã nhắc đến cái giá phải trả của sự chủ quan trong lịch sử. Bài học ấy sẽ mất ý nghĩa nếu chúng ta chỉ dùng nó để nhìn lại quá khứ, mà không dùng nó để tự kiểm điểm hiện tại.

Không ai cần những lời phản biện chỉ nhằm công kích. Nhưng một bộ máy quyền lực cũng không thể chỉ cần những người luôn đồng tình.

Lãnh đạo cần được nghe sự thật, nhất là khi sự thật không thuận tai. Một tổ chức cần được phản biện, nhất là khi tổ chức ấy đang tin rằng mình luôn đúng.

LỜI KẾT: QUYỀN LỰC CÀNG LỚN, TRÁCH NHIỆM CÀNG CAO

Từ lời cảnh tỉnh của ông Phan Diễn đến bài học Cải cách ruộng đất, có một điều xuyên suốt: không một cá nhân, một tổ chức hay một lý tưởng nào có thể thay thế sự thật.

Người cộng sản không phải thánh thần. Người đứng đầu cũng có thể sai. Điều phân biệt một người lãnh đạo có trách nhiệm với người chỉ muốn giữ lấy uy quyền không nằm ở việc họ có bao giờ mắc sai lầm hay không, mà ở thái độ của họ khi sai lầm được phơi bày.

Họ có dám nhìn thẳng vào sự thật? Có chấp nhận những ý kiến trái chiều? Có chịu trách nhiệm về những quyết định của mình? Và có đặt quyền lợi chính đáng của nhân dân lên trên việc bảo vệ hình ảnh cá nhân hay không?

Đó mới là những câu hỏi cần được trả lời.

Tôi không phủ nhận những đóng góp của lịch sử, cũng không quy kết tất cả người cộng sản bằng sai lầm của một số cá nhân. Nhưng tôi không chấp nhận việc lấy lý tưởng làm tấm bình phong, lấy chức vụ làm đặc quyền hay lấy danh nghĩa tổ chức để né tránh trách nhiệm.

Bởi lãnh đạo không phải là đặc quyền được đứng trên nhân dân. Lãnh đạo là nghĩa vụ phải chịu trách nhiệm trước nhân dân.

Và xin được nhấn mạnh một điều:

Một người lãnh đạo đáng kính không phải là người luôn được ca ngợi rằng mình đúng, mà là người đủ bản lĩnh để nghe người khác chỉ ra mình sai.

Một tổ chức đáng tin không phải là tổ chức không bao giờ mắc lỗi, mà là tổ chức không sợ sự thật, không bịt miệng phản biện và không bỏ mặc người dân phải gánh chịu hậu quả từ những sai lầm của mình.

Đi Tìm Sự Thật — không nhằm phủ nhận những điều tốt đẹp đã có, mà để cái tốt không trở thành tấm bình phong che khuất cái sai; không kết tội thay pháp luật, mà để không ai có thể dùng quyền lực hay danh nghĩa của mình làm lý do né tránh trách nhiệm.

Bởi cuối cùng, lịch sử không chỉ ghi nhớ những chiến thắng. Lịch sử còn để lại những bài học về cái giá phải trả khi con người quá tin vào sự đúng đắn của chính mình.

Và bài học lớn nhất của quyền lực có lẽ là: càng ở trên cao, càng phải biết tự soi mình; càng có nhiều quyền quyết định, càng phải biết lắng nghe những người không có quyền quyết định.
Thật.
.
( Cofe sớm cùng ChatGPT )