Đăng Tuấn
Tại không ít bệnh viện công, chuyện bệnh nhân đưa phong bì, chuyển khoản “cảm ơn”, “bồi dưỡng” cho bác sĩ đã trở nên quen thuộc đến mức nhiều người coi đó như một phần không chính thức của quy trình khám chữa bệnh.
Và khi cái sai được lặp lại đủ lâu, nó bắt đầu được gọi bằng những cái tên rất nhẹ: “biết điều”, “cảm ơn”, “bồi dưỡng”.
Nhưng đằng sau những đồng tiền ấy là một vấn đề rất nặng: sự công bằng trong khám chữa bệnh có thể bị đảo lộn. Người biết “cách” có thể được ưu tiên; người không có tiền hoặc không muốn đưa tiền phải tiếp tục chờ đợi. Khi ấy, y đức không còn chỉ là câu chuyện của một cá nhân nhận phong bì, mà là câu chuyện về quyền được chữa bệnh công bằng của mỗi con người.
Tôi không nghĩ có thể chỉ đổ hết lỗi lên người thầy thuốc.
Một bác sĩ giỏi, trải qua nhiều năm học tập, đào tạo, trực đêm, đối mặt với sinh tử và trách nhiệm nghề nghiệp rất lớn, hoàn toàn xứng đáng được hưởng một mức thu nhập tương xứng với năng lực và giá trị mà họ tạo ra. Nhưng chính vì vậy, thu nhập ấy càng cần được trả bằng một cơ chế minh bạch, chứ không phải bằng những khoản nằm ngoài hệ thống.
Bởi nếu lương và thu nhập chính thức không phản ánh đúng giá trị lao động, còn phần thu nhập ngoài luồng lại trở thành chuyện quen thuộc, thì lâu dần cái bất thường sẽ thành bình thường. Đáng sợ nhất là đến một lúc, người đã có đủ vẫn nhận, không hẳn vì thiếu thốn, mà vì thói quen của một cơ chế đã hình thành từ lâu.
Vậy gốc rễ nằm ở đâu?
Không thể chỉ nói về đạo đức cá nhân. Phải nhìn cả vào cơ chế tiền lương, đãi ngộ, quản trị bệnh viện, minh bạch thu nhập, giám sát quyền lực và cách phân bổ cơ hội khám chữa bệnh.
Một hệ thống tốt phải làm sao để bác sĩ có thể sống tử tế bằng đồng lương và thu nhập chính đáng; để bệnh nhân không phải “biết điều” mới được đối xử tử tế; và để người nghèo không bị đặt vào thế yếu chỉ vì họ không có tiền để “cảm ơn”.
Tôi cũng không trách báo chí khi họ phản ánh những vụ việc tiêu cực trong ngành y. Điều tôi mong hơn là báo chí và xã hội đừng chỉ dừng lại ở một chiếc phong bì hay một cá nhân, mà hãy đi tiếp đến câu hỏi lớn hơn:
Vì sao cái phong bì ấy có đất sống?
Ai tạo ra môi trường để nó trở thành bình thường?
Và tại sao sau từng vụ việc, cái cơ chế sinh ra nó vẫn tồn tại?
Bởi khi người tố cáo bị mắng là “ăn cháo đá bát”, khi báo chí đặt câu hỏi thì bị xem là “gài độ”, còn chuyện đưa – nhận phong bì được coi như một thứ “luật bất thành văn”, thì vấn đề đã vượt khỏi phạm vi của một cá nhân.
Nó trở thành vấn đề của chuẩn mực xã hội.
Và đây mới là điều đáng buồn nhất.
Hãy bước vào một bệnh viện công ở một thành phố lớn.
Nhìn những bệnh nhân nghèo chen chúc nhau từng khoảng trống để chờ khám, chờ mổ. Nhìn những người nhà bệnh nhân ngồi vạ vật ngoài hành lang. Nhìn họ xếp hàng nhận từng hộp cơm từ thiện.
Rồi thử nghĩ:
Một xã hội mà người bệnh phải trông chờ vào lòng tốt của những người phát cơm từ thiện, nhưng lại có người phải “biết điều” mới mong được chăm sóc nhanh hơn — thì vấn đề còn nằm ở một vài chiếc phong bì hay đã nằm sâu hơn rất nhiều trong chính chúng ta?
Sự suy đồi của ngành y, nếu có, không chỉ nằm ở người nhận.
Nó còn nằm ở chỗ cả người đưa, người nhận và xã hội đã quen với nó đến mức coi đó là chuyện bình thường.
Và khi cái sai trở thành “bình thường”, thì không chỉ ngành y cần được chữa bệnh.
Chính xã hội này cũng cần được chữa.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét