NGƯỜI NGHE KHÔNG MUỐN NGHE, - HAY NGƯỜI NÓI CHƯA NÓI ĐƯỢC ĐIỀU ĐÁNG NGHE ?

 

Mới đây, có lời phê bình cán bộ cấp dưới ngồi trong hội trường mà không chú ý nghe người phát biểu, chỉ chăm chú quẹt điện thoại, lướt web....

Tôi đồng tình với lời phê bình ấy. Đã tham dự một cuộc họp thì cần có thái độ nghiêm túc, tôn trọng người nói và tôn trọng tập thể. Đó là ý thức, kỷ luật và trách nhiệm của người cán bộ.

Nhưng xin được hỏi thêm: Người nghe không muốn nghe, hay người nói chưa nói được điều đáng nghe?

Ngày xưa chưa có điện thoại thông minh để lướt web, tôi cũng từng rơi vào cảnh phải tìm cách tự cứu mình trước những bài diễn thuyết dài lê thê. Nhắm mắt thì sợ bị phê bình ngủ gật; mở mắt thì phải cố tỏ ra chăm chú. Thôi thì đành thiền vô định! Tai vẫn nghe, nhưng lời nói lọt từ bên này sang bên kia, chẳng lưu lại được bao nhiêu trong đầu. He he!

Nói vui vậy thôi, chứ người nghe thiếu tập trung rõ ràng có phần trách nhiệm. Nhưng nếu người nói thực sự có điều mới mẻ, thiết thực, có khả năng giải đáp những vấn đề người nghe đang quan tâm, liệu người ta có dễ dàng thờ ơ đến thế?

Một bài phát biểu quá dài, nội dung lặp lại, nhiều khẩu hiệu mà ít giải pháp, nói những điều ai cũng biết nhưng né tránh những điều mọi người cần biết, thì dù người nghe có ngồi im, cũng chưa chắc đã có nghĩa là họ tâm phục, khẩu phục.

Tôn trọng người nói là trách nhiệm của người nghe. Nhưng nói sao cho đáng nghe cũng là trách nhiệm của người nói.

Và câu chuyện chưa dừng ở đó.

Điều đáng bàn hơn là mối quan hệ giữa lời nói và việc làm, giữa những điều được viết ra với cách người ta thực hành trong cuộc sống.

Chúng ta vẫn thường nghe nói về kỷ luật, trách nhiệm, liêm chính, nêu gương và tự phê bình. Có những bài phát biểu rất hay; có những cuốn sách viết về đạo đức, về công tác cán bộ, về trách nhiệm của người đứng đầu được in ấn trang trọng, quảng bá rộng rãi.

Nhưng rồi thực tế lại đặt ra những câu hỏi không dễ trả lời.

Tại sao có người hôm trước còn nói những lời đầy tâm huyết về kỷ luật, trách nhiệm và nêu gương, hôm sau đã phải đối diện với việc bị kỷ luật, miễn nhiệm hoặc cách hết các chức vụ? Thậm chí, có những người từng ở vị trí lãnh đạo cấp cao nhất, từng được gọi bằng những chức danh rất trang trọng, cuối cùng vẫn phải rời bỏ những vị trí ấy vì những vi phạm được xác định qua quá trình xem xét, xử lý.

Đương nhiên, việc một người bị kỷ luật không tự động có nghĩa mọi điều họ từng nói, từng viết đều sai. Nhưng những trường hợp lời nói và hành vi mâu thuẫn nghiêm trọng với nhau buộc chúng ta phải suy nghĩ về thực chất của việc giáo dục đạo đức, xây dựng văn hóa nêu gương và kiểm soát quyền lực.

Nói hay chưa phải là làm tốt. Viết đúng chưa có nghĩa là sống đúng. Chức vụ cao cũng không đồng nghĩa với phẩm chất cao.

Một người có thể nói rất hay về việc soi xét người khác, nhưng điều quan trọng hơn là có dám soi lại chính mình hay không. Có thể yêu cầu cấp dưới chấp hành nghiêm kỷ luật, nhưng bản thân phải là người chịu sự ràng buộc của kỷ luật trước tiên.

Vì thế, nếu chỉ phê bình người ngồi dưới lướt điện thoại mà không xem xét chất lượng bài phát biểu, thì mới nhìn một phía. Nếu chỉ yêu cầu cán bộ nói đúng, viết hay, mà không kiểm chứng bằng hành động và kết quả thực tế, thì cũng chưa giải quyết được gốc rễ vấn đề.

Một nền hành chính tốt không được đo bằng số cuộc họp, số bài diễn văn hay số cuốn sách đã xuất bản. Nó phải được nhìn từ những việc đã làm, những vấn đề đã giải quyết, những trách nhiệm đã được thực hiện và niềm tin mà người dân thực sự cảm nhận được.

Và có lẽ, trước khi trách người khác không chịu nghe mình, người nói cũng nên tự hỏi: Điều mình nói có thực sự đáng nghe không? Trước khi yêu cầu người khác nêu gương, người có chức vụ càng cần tự hỏi: Mình đã thực sự là tấm gương chưa?

Lời nói có thể tạo nên uy tín nhất thời. Chỉ có hành động nhất quán mới tạo nên uy tín lâu dài.

Còn với người có chức, có quyền, điều đáng quý không phải là nói được bao nhiêu lời hay, viết được bao nhiêu trang sách đẹp, mà là dám làm điều mình nói, dám sửa điều mình làm sai và dám chịu trách nhiệm khi không hoàn thành bổn phận.

Bởi suy cho cùng, lãnh đạo không phải là đặc quyền được đứng trên nhân dân. Lãnh đạo là nghĩa vụ phải chịu trách nhiệm trước nhân dân.

Và đó cũng là câu trả lời thiết thực nhất cho câu hỏi ban đầu:

Đừng chỉ trách người nghe không muốn nghe. Hãy nói điều đáng nghe, làm điều đã nói và sống sao cho xứng đáng với những điều mình nói hay viết ra !
Thật.