"Không có dân tộc nào hùng cường nếu trí tuệ của chính nhân dân mình không được giải phóng."
MỞ ĐẦU
Suốt nhiều ngày qua, mạng xã hội xuất hiện rất nhiều bài viết, video và bình luận xoay quanh bốn chữ "giáo dục khai phóng".
Có người xem đó là con đường đưa đất nước bước vào kỷ nguyên sáng tạo.
Có người lại cho rằng đó là một sản phẩm ngoại lai, thậm chí là một nguy cơ đối với nền giáo dục.
Giữa hai luồng ý kiến ấy, rất nhiều người – trong đó có tôi – đã phải tự hỏi:
Rốt cuộc giáo dục khai phóng là gì?
Nó thực sự đáng lo ngại, hay chỉ đang bị hiểu sai?
Tôi không phải nhà giáo dục học, cũng không phải nhà nghiên cứu triết học. Điều tôi có thể làm là đọc nhiều nguồn, đối chiếu nhiều quan điểm và cố gắng tìm một câu trả lời trung thực nhất cho chính mình.
Bài viết này không nhằm tranh thắng ai.
Nó chỉ mong góp thêm một góc nhìn để cùng suy nghĩ.
I. "KHAI PHÓNG" TRƯỚC HẾT LÀ GIẢI PHÓNG CON NGƯỜI
Trong tiếng Việt, "khai" là mở.
"Phóng" là cởi bỏ sự trói buộc.
Khai phóng không có nghĩa là vô tổ chức, càng không phải phủ nhận truyền thống.
Nó có nghĩa là giúp con người thoát khỏi sự lệ thuộc vào định kiến, vào lối học thuộc lòng, vào tâm lý chỉ biết lặp lại điều người khác đã nghĩ.
Một nền giáo dục khai phóng không dạy học sinh phải suy nghĩ giống nhau.
Nó dạy học sinh biết tự suy nghĩ.
Đó là sự khác biệt căn bản.
II. MỘT ĐẤT NƯỚC MUỐN GIÀU MẠNH CẦN ĐIỀU GÌ?
Không quốc gia nào phát triển chỉ nhờ tài nguyên.
Điều quyết định luôn là con người.
Nhưng con người chỉ có thể sáng tạo khi được quyền đặt câu hỏi.
Mọi phát minh khoa học đều bắt đầu bằng một câu hỏi.
Mọi cải cách xã hội cũng bắt đầu bằng một câu hỏi.
Một nền giáo dục chỉ khuyến khích ghi nhớ mà không khuyến khích tư duy sẽ đào tạo ra những người thực hiện tốt, nhưng rất khó đào tạo ra những người mở đường.
Đó là lý do nhiều quốc gia phát triển đặc biệt coi trọng tư duy phản biện, khả năng tranh luận và tinh thần tự học.
III. VÌ SAO GIÁO DỤC KHAI PHÓNG LẠI BỊ CHỤP MŨ?
Theo tôi, có ba nguyên nhân.
Thứ nhất, nhiều người đồng nhất "tư duy độc lập" với "chống đối".
Thứ hai, khái niệm "khai phóng" đôi khi bị sử dụng sai hoặc bị gắn với những tranh luận chính trị, khiến người ta đánh đồng cả một triết lý giáo dục với lập trường của một số cá nhân.
Thứ ba, trong môi trường mạng xã hội, việc gắn nhãn và quy kết thường dễ hơn nhiều so với việc phân tích một vấn đề phức tạp.
Nhưng phản biện không đồng nghĩa với phủ nhận.
Đặt câu hỏi cũng không đồng nghĩa với chống phá.
Ngược lại, một xã hội biết lắng nghe những câu hỏi hợp lý thường có khả năng tự điều chỉnh và phát triển tốt hơn.
IV. GIÁO DỤC KHAI PHÓNG KHÔNG ĐỐI LẬP VỚI LÒNG YÊU NƯỚC
Có một ngộ nhận khá phổ biến rằng giáo dục khai phóng sẽ làm con người xa rời truyền thống.
Theo tôi, điều đó không đúng.
Một người hiểu rõ lịch sử dân tộc, có khả năng tư duy độc lập và biết phân biệt đúng sai bằng chứng cứ sẽ càng có nền tảng để yêu nước một cách tỉnh táo.
Yêu nước không phải chỉ là cảm xúc.
Yêu nước còn là năng lực làm cho đất nước tốt đẹp hơn bằng tri thức, lao động và tinh thần trách nhiệm.
V. ĐIỀU ĐẤT NƯỚC CẦN KHÔNG PHẢI LÀ NHỮNG CON NGƯỜI GIỐNG NHAU
Một nền giáo dục hiện đại không tạo ra những bản sao.
Nó tạo ra những con người khác nhau nhưng cùng hướng đến chân lý, trách nhiệm và lợi ích chung.
Đó cũng là nền tảng của sáng tạo.
Nếu mọi người đều nghĩ giống nhau thì rất khó có ý tưởng mới.
Nếu mọi người đều sợ đặt câu hỏi thì rất khó có phát minh.
Nếu mọi người đều ngại phản biện thì rất khó sửa chữa sai lầm.
KẾT LUẬN
Có thể khẳng định rằng, trong khát vọng chuyển mình của đất nước, nếu không khai phóng – hay nói đúng hơn là giải phóng – trí tuệ, đạo đức, nhân cách và tinh thần trách nhiệm xã hội của mỗi người Việt Nam thì rất nhiều mục tiêu phát triển sẽ chỉ dừng lại ở khát vọng.
Giáo dục khai phóng, hiểu theo đúng nghĩa, không chống lại bất kỳ dân tộc nào, cũng không chống lại truyền thống hay lòng yêu nước.
Điều nó hướng tới là xây dựng những con người biết suy nghĩ bằng chính trí tuệ của mình, biết chịu trách nhiệm về lựa chọn của mình và biết tôn trọng sự thật.
Một dân tộc mạnh không phải vì mọi người đều nói giống nhau.
.
( Đàm đạo cùng ChatGPT )
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét