Phép thử Long Thành ?!

 

Phép thử Long Thành

Dự án Sân bay Long Thành chưa hoàn thành, nhưng đã kịp trở thành một hiện tượng. Không phải hiện tượng xây dựng, mà là hiện tượng chính trị – quản trị – niềm tin.

Ở Việt Nam, người ta quen với một cách giải thích rất tiện lợi: sai phạm là do “sơ suất”, do “yếu kém”, do “chưa hoàn thiện cơ chế”. Nhưng cách giải thích đó chỉ đúng với những sai sót nhỏ. Còn với một dự án hàng chục tỷ USD, kéo dài qua nhiều năm, đi qua nhiều tầng nấc phê duyệt và giám sát, thì “ngẫu nhiên” không còn là một lời biện hộ hợp lý.

Một sai sót có thể là ngẫu nhiên.

Một chuỗi sai sót lặp lại – là cấu trúc.

Long Thành vì thế không chỉ là nơi phát sinh sai phạm. Nó là nơi làm lộ ra cách mà sai phạm được hình thành, vận hành, và tồn tại.

Ở đây, người ta nói nhiều đến “kỹ trị” – một mô hình quản lý dựa trên chuyên môn, hiệu quả, và tính toán. Về lý thuyết, đó là con đường ngắn nhất để đi tới phát triển. Nhưng Long Thành lại đặt ra một câu hỏi ngược: nếu kỹ trị thực sự vận hành đúng nghĩa, vì sao những dự án quan trọng nhất lại là nơi phát sinh nhiều vấn đề nhất?

Câu trả lời không nằm ở năng lực cá nhân. Nó nằm ở chỗ: kỹ trị, khi bước vào một môi trường bị chi phối bởi lợi ích, sẽ không còn là kỹ trị thuần túy. Nó trở thành một phần của hệ thống phân bổ – nơi quyết định không chỉ dựa trên đúng sai, mà còn dựa trên quan hệ và vị trí.

Khi đó, chuyên môn không còn đủ để đảm bảo tính đúng đắn.

Và sai phạm, nếu xuất hiện, cũng không còn mang tính cá biệt.

Long Thành đang phơi bày đúng điểm nghẽn này.

Việc thanh tra, kiểm tra dự án không phải là điều bất thường. Nhưng điều đáng chú ý là thời điểm và cách thức nó diễn ra. Những động thái xuất hiện khi dự án bước vào giai đoạn nhạy cảm khiến nhiều người đặt câu hỏi: đây là hoạt động quản lý thông thường, hay là một bước đi có tính toán trong một thế cân bằng lớn hơn?

Một cuộc thanh tra có thể có nhiều mục tiêu.

Nhưng với những dự án như Long Thành, nó luôn mang theo một hệ quả: hoặc làm rõ bản chất vấn đề, hoặc củng cố thêm lớp vỏ bề mặt.

Không có lựa chọn thứ ba.

Nếu làm đến nơi đến chốn, Long Thành có thể trở thành một điểm bùng phát – nơi những vấn đề tích tụ lâu năm bị kéo ra ánh sáng. Nhưng cái giá phải trả không nhỏ: niềm tin có thể bị chấn động, hệ thống có thể phải điều chỉnh sâu.

Nếu chỉ dừng lại ở mức hình thức, mọi thứ sẽ tiếp tục vận hành như cũ. Nhưng khi đó, Long Thành sẽ không còn là một dự án nữa. Nó trở thành một biểu tượng – của những điều ai cũng biết, nhưng không được đi đến tận cùng.

Sự im lặng của các nhà thầu và các bên liên quan càng làm rõ tính chất nhạy cảm của tình thế. Trong những ván cờ như vậy, im lặng không phải là đứng ngoài. Nó là dấu hiệu cho thấy người trong cuộc hiểu rõ họ đang ở đâu.

Và khi hiểu rõ vị trí của mình trong một cấu trúc, người ta thường không nói.

Long Thành vì thế không chỉ là phép thử về năng lực. Nó là phép thử về giới hạn.

Giới hạn của kỹ trị – khi chuyên môn không đủ để tự bảo vệ mình.

Giới hạn của quản trị – khi sai phạm không còn là ngoại lệ.

Và quan trọng nhất, giới hạn của ý chí – khi việc đi đến tận cùng sự thật trở thành một lựa chọn, không phải một điều tất yếu.

Rồi sân bay sẽ hoàn thành. Đường băng sẽ được trải. Máy bay sẽ cất cánh. Về mặt vật lý, dự án sẽ kết thúc như mọi công trình khác.

Nhưng về mặt ý nghĩa, Long Thành sẽ còn ở lại.

Nó sẽ ở lại như một câu hỏi chưa chắc đã có lời đáp:

khi đối diện với một hệ thống sai lệch, người ta sẽ sửa nó – hay chỉ học cách sống chung với nó?

Và câu trả lời, nếu có, sẽ không nằm trong bản vẽ của sân bay.

Nó nằm ở việc: trong suốt quá trình xây dựng đó, sự thật đã đi được đến đâu.

.

( Đàm đạo cùng ChatGPT )