Có một câu chuyện cổ tích về cây tre trăm đốt, với câu thần chú “Khắc nhập – Khắc xuất”. Ngày nay, nhìn lại hành trình điều chỉnh địa giới hành chính nước ta, đôi khi người ta không khỏi liên tưởng đến câu chuyện ấy. Chỉ có điều, đây không còn là chuyện cổ tích, mà là những quyết sách liên quan trực tiếp đến bộ máy quản lý, ngân sách quốc gia và cuộc sống của hàng triệu người dân.
Ngày 6/11/1996, Quốc hội khóa IX thông qua nghị quyết chia 8 tỉnh thành 16 đơn vị hành chính cấp tỉnh, đưa cả nước từ 53 lên 61 tỉnh, thành. Lý do được Chính phủ đưa ra khi ấy là quy mô tỉnh nhỏ hơn sẽ phù hợp với trình độ quản lý của cán bộ, giúp lãnh đạo địa phương gần dân, sát cơ sở, chỉ đạo kịp thời và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.
Gần ba thập niên sau, tháng 6/2025, Quốc hội lại thông qua chủ trương sắp xếp, sáp nhập các đơn vị hành chính cấp tỉnh, đưa số tỉnh, thành từ 63 xuống còn 34. Mục tiêu lần này cũng là tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý và tạo không gian phát triển mới.
Đáng chú ý, một số địa phương từng được chia tách năm 1996 nay lại được hợp nhất, như Bắc Giang – Bắc Ninh, Hải Dương – Hưng Yên, Hà Nam – Nam Định. Những địa giới từng được xác lập với kỳ vọng quản lý thuận lợi hơn, nay lại được điều chỉnh theo hướng ngược lại.
Dĩ nhiên, không thể lấy tiêu chuẩn của năm 1996 để áp đặt cho năm 2025. Quy mô dân số, điều kiện kinh tế, hạ tầng giao thông, công nghệ quản lý và yêu cầu phát triển đã thay đổi. Chia tách hay sáp nhập, tự thân nó không phải là đúng hoặc sai. Vấn đề nằm ở cơ sở khoa học, tính khả thi và hiệu quả thực tế của mỗi quyết định.
Nhưng chính ở đây xuất hiện một câu hỏi đáng suy ngẫm: Nếu chia nhỏ để gần dân, sát cơ sở là giải pháp phù hợp của năm 1996, thì những hạn chế nào đã khiến mô hình ấy không còn đáp ứng yêu cầu? Và nếu sáp nhập là lựa chọn tối ưu hiện nay, những bài học nào từ gần 30 năm tổ chức bộ máy theo địa giới cũ đã được tổng kết đầy đủ?
Chia tách hay sáp nhập đều không chỉ là chuyện vẽ lại đường ranh trên bản đồ. Đằng sau mỗi quyết định là trụ sở, công trình công cộng, tài sản nhà nước, đội ngũ cán bộ, công chức, hồ sơ hành chính, quy hoạch phát triển và cả những xáo trộn trong đời sống người dân. Đó là những nguồn lực xã hội đã được đầu tư, những chi phí không thể xem nhẹ và những hệ quả cần được đánh giá một cách nghiêm túc.
Điều người dân có quyền quan tâm không đơn thuần là bộ máy sau sáp nhập có bao nhiêu tỉnh, bao nhiêu cơ quan hay giảm được bao nhiêu đầu mối. Quan trọng hơn là thủ tục có thuận tiện hơn không, dịch vụ công có tốt hơn không, chính quyền có thực sự phục vụ người dân tốt hơn không và nguồn lực tiết kiệm được có chuyển hóa thành lợi ích thiết thực cho xã hội hay không.
Một bộ máy ít đầu mối chưa chắc đã là một bộ máy hiệu quả nếu khoảng cách hành chính đến với người dân ngày càng xa. Ngược lại, một đơn vị hành chính lớn hơn cũng không đồng nghĩa với quản trị tốt hơn nếu cơ chế phân cấp, phân quyền và trách nhiệm giải trình không theo kịp.
Cải cách là cần thiết. Nhưng cải cách không thể chỉ được đo bằng số lượng đơn vị hành chính được cắt giảm, cũng như không thể lấy việc chia nhỏ địa giới làm thước đo cho sự gần dân.
Điều cần thiết hơn cả là phải có cơ chế đánh giá độc lập, công khai những căn cứ của quyết sách, tổng kết hiệu quả và cả những hạn chế của mô hình trước đó. Những chi phí đã bỏ ra, những bất cập đã phát sinh và những bài học kinh nghiệm phải được nhìn nhận thẳng thắn. Bởi quyết sách công không phải là phép thử không có giá phải trả.
Một quyết định đúng không chỉ cần được giải thích bằng mục tiêu tốt đẹp, mà còn phải chứng minh được bằng kết quả thực tế. Và một cuộc cải cách có trách nhiệm không chỉ biết thay đổi, mà còn phải biết nhìn lại, nhận diện những gì chưa đúng và rút ra bài học.
Khắc nhập rồi khắc xuất, xét cho cùng, có thể là yêu cầu của từng giai đoạn lịch sử. Nhưng điều không thể nhập nhằng, cũng không thể xuất hiện rồi biến mất theo từng nhiệm kỳ, chính là trách nhiệm giải trình đối với những quyết sách liên quan đến vận mệnh phát triển của đất nước.
Bởi điều người dân cần không phải là một bản đồ hành chính liên tục được vẽ lại, mà là một nền quản trị ngày càng tốt hơn, ổn định hơn và phục vụ nhân dân hiệu quả hơn.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét