Theo Báo Tuổi Trẻ ngày 6/11/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề cập việc chuẩn bị cơ sở lý luận và thực tiễn để nghiên cứu, đề xuất sửa đổi tổng thể Hiến pháp.
Đây là vấn đề có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, bởi Hiến pháp không phải một văn bản pháp luật thông thường. Đó là đạo luật cơ bản xác lập nền tảng tổ chức quyền lực nhà nước, quyền và nghĩa vụ của công dân, đồng thời quy định những nguyên tắc chi phối đời sống chính trị, pháp lý và xã hội.
Vì vậy, điều cần quan tâm không chỉ là sửa đổi những điều khoản nào, mà quan trọng hơn: Chúng ta muốn xây dựng một khuôn khổ thể chế như thế nào cho đất nước trong giai đoạn phát triển tiếp theo?
NHÌN LẠI LỊCH SỬ LẬP HIẾN
Ngày 9/11/1946, Quốc hội khóa I thông qua bản Hiến pháp đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Trong hoàn cảnh đất nước vừa giành độc lập, bản Hiến pháp đã đặt ra những vấn đề nền tảng về quyền lực nhân dân, quyền tự do dân chủ và tổ chức bộ máy nhà nước.
Từ Hiến pháp năm 1946 đến các bản Hiến pháp năm 1959, 1980, 1992 và 2013 là một quá trình phát triển gắn với những giai đoạn lịch sử khác nhau.
Hiến pháp năm 2013 cũng đã được sửa đổi, bổ sung một số điều vào tháng 6/2025.
Do đó, việc nghiên cứu sửa đổi tổng thể lần này cần bắt đầu bằng một yêu cầu căn bản: Tổng kết trung thực những gì đã làm được, những gì còn bất cập và những vấn đề thực tiễn chưa được giải quyết.
Không chỉ tổng kết thành tựu, mà phải nhìn thẳng vào những hạn chế trong tổ chức và vận hành thể chế.
SỬA ĐỔI HIẾN PHÁP KHÔNG CHỈ LÀ SẮP XẾP LẠI BỘ MÁY
Tinh gọn tổ chức, phân cấp, phân quyền và nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước là những yêu cầu quan trọng. Nhưng giảm đầu mối không đồng nghĩa với nâng cao hiệu quả; trao thêm thẩm quyền cũng không tự động tạo ra trách nhiệm.
Điều quan trọng là quyền hạn được phân định ra sao, ai chịu trách nhiệm, cơ chế giám sát như thế nào và người dân thực sự được hưởng lợi gì từ những thay đổi đó.
Một bộ máy ít tầng nấc hơn chưa chắc đã minh bạch hơn nếu thiếu cơ chế kiểm soát. Một cơ quan có thêm quyền hạn chưa chắc hoạt động hiệu quả nếu trách nhiệm giải trình không rõ ràng.
Bởi vậy, sửa đổi tổng thể Hiến pháp cần được nhìn nhận không chỉ từ yêu cầu nâng cao năng lực điều hành, mà còn từ yêu cầu giới hạn, kiểm soát quyền lực và bảo đảm quyền làm chủ của nhân dân.
QUYỀN LỰC CÀNG LỚN, TRÁCH NHIỆM CÀNG PHẢI RÕ
Hiến pháp năm 2013 xác định quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công, phối hợp và kiểm soát giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp.
Vấn đề cần được tổng kết là những nguyên tắc ấy đã được thực hiện đến đâu và cơ chế kiểm soát quyền lực trong thực tế còn những khoảng trống nào?
Nếu một quyết định sai gây thiệt hại cho xã hội, ai phải chịu trách nhiệm? Nếu một chính sách không đạt mục tiêu, cơ quan nào phải giải trình? Nếu quyền và lợi ích hợp pháp của người dân bị xâm phạm, cơ chế nào bảo vệ và khắc phục?
Đây không phải những câu hỏi nhằm phủ nhận vai trò quản lý của Nhà nước. Ngược lại, đó là những yêu cầu cần thiết để quyền lực được thực thi đúng mục đích, trong giới hạn pháp luật và có trách nhiệm.
Nhà nước mạnh không chỉ ở quyền lực điều hành, mà còn ở khả năng tự kiểm soát quyền lực.
NHÂN DÂN KHÔNG CHỈ LÀ ĐỐI TƯỢNG ĐƯỢC QUẢN LÝHiến pháp xác định quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân. Nhưng quyền làm chủ không thể chỉ dừng lại ở một nguyên tắc được ghi nhận trên văn bản.
Người dân cần có điều kiện thực hiện quyền tham gia xây dựng chính sách, giám sát hoạt động công quyền, tiếp cận thông tin và yêu cầu giải trình đối với những vấn đề liên quan đến quyền và lợi ích hợp pháp của mình.
Đặc biệt, trong quá trình nghiên cứu sửa đổi Hiến pháp, việc lấy ý kiến nhân dân không nên chỉ là một thủ tục cần hoàn thành.
Lấy ý kiến phải đi đôi với tiếp thu, phản hồi và giải trình. Những ý kiến phản biện có căn cứ, kể cả những ý kiến khác biệt, cần được xem xét bằng lý lẽ và chứng cứ.
Bởi phản biện không đồng nghĩa với chống đối. Một xã hội có khả năng lắng nghe những ý kiến khác biệt cũng là một xã hội có thêm điều kiện để nhận diện và sửa chữa những bất cập trong chính sách.
ĐỪNG ĐỂ CẢI CÁCH THỂ CHẾ CHỈ DỪNG Ở NHỮNG THAY ĐỔI TRÊN GIẤY
Thực tiễn quản lý xã hội cho thấy, không ít vấn đề không nằm ở việc thiếu chủ trương hay quy định, mà nằm ở khoảng cách giữa quy định và thực thi.
Từ quản lý đất đai, đầu tư công, y tế, giáo dục đến cải cách hành chính, điều người dân cần không chỉ là những cam kết đúng đắn, mà là kết quả cụ thể, sự minh bạch và khả năng xác định trách nhiệm khi công việc không đạt yêu cầu.
Nếu chính sách không phù hợp, phải có cơ chế điều chỉnh. Nếu quyết định gây thiệt hại, phải xác định trách nhiệm. Nếu quyền lợi hợp pháp của người dân bị xâm phạm, phải có cơ chế bảo vệ và khắc phục.
Thước đo của cải cách thể chế không thể chỉ là số lượng văn bản được ban hành, số đầu mối được sắp xếp hay số thủ tục được cắt giảm.Thước đo cuối cùng phải là hiệu quả phục vụ xã hội, mức độ bảo đảm quyền của người dân và khả năng tự kiểm soát của bộ máy nhà nước.
SỬA ĐỔI ĐỂ LÀM GÌ?
Việc chuẩn bị cơ sở lý luận và thực tiễn để nghiên cứu đề xuất sửa đổi tổng thể Hiến pháp cần được tiến hành thận trọng, khoa học và công khai.
Có những vấn đề cần được đặt ra:
Những quy định nào đã phát huy hiệu quả, những quy định nào còn bất cập?
Cơ chế phân công, phối hợp và kiểm soát quyền lực đã đủ rõ ràng, hữu hiệu chưa?
Làm thế nào để quyền hạn luôn đi đôi với trách nhiệm của người thực thi công vụ?
Quyền con người, quyền công dân được bảo vệ bằng những cơ chế thực thi thực chất nào?
Làm thế nào để tiếng nói phản biện của nhân dân được tiếp nhận, xem xét và giải trình minh bạch?
Đó không phải những câu hỏi nhằm phủ nhận thành tựu đã đạt được. Đó là những câu hỏi cần thiết khi đất nước đặt ra những mục tiêu phát triển mới và đòi hỏi một nền tảng thể chế tương xứng.
LỜI KẾT
Chúng ta không nên mặc định cứ sửa đổi Hiến pháp là đất nước sẽ đổi mới, cũng không nên nhìn nhận việc sửa đổi bằng tâm thế e ngại trước những thay đổi.
Điều cần quan tâm là sửa đổi để làm gì, dựa trên những căn cứ nào, có sự tham gia thực chất của nhân dân hay không và cơ chế nào bảo đảm những quy định mới được thực thi nghiêm túc.
Một Nhà nước mạnh không chỉ được đo bằng quyền lực điều hành, mà còn bằng khả năng tự kiểm soát quyền lực.Một nền quản trị tiến bộ không chỉ đòi hỏi người dân tuân thủ pháp luật, mà còn đòi hỏi mọi hoạt động công quyền phải minh bạch, có trách nhiệm và chịu sự giám sát theo Hiến pháp, pháp luật.
Sửa đổi Hiến pháp, suy cho cùng, không chỉ là thay đổi những điều khoản trong một văn bản pháp luật. Đó còn là cơ hội để hoàn thiện cách thức tổ chức quyền lực, xác lập trách nhiệm của bộ máy và bảo đảm vị trí thực chất của nhân dân trong đời sống quốc gia.
Đi Tìm Sự Thật không đặt câu hỏi để phủ nhận. Chúng ta đặt câu hỏi để hiểu đúng, phản biện có căn cứ và hướng tới một nền quản trị minh bạch, có trách nhiệm, vì lợi ích của đất nước và nhân dân.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét