THÊM MỘT TIẾNG NÓI CÓ TRÁCH NHIỆM.

 

Đừng để ngân sách làm luật trở thành câu chuyện thiếu minh bạch và trách nhiệm giải trình.

Theo dõi các hoạt động của Quốc hội, tôi đặc biệt chú ý đến những ý kiến phát biểu thẳng thắn, có chiều sâu và đi đúng vào những vấn đề thiết thực của đời sống xã hội. Trong đó, có những nữ đại biểu như Bùi Thị Minh Hoài, Phạm Khánh Phong Lan và Nguyễn Phương Thủy đã đưa ra những vấn đề đáng để chúng ta suy ngẫm.

Một trong những nội dung đáng chú ý là ý kiến của đại biểu Nguyễn Phương Thủy về mức kinh phí dự kiến khoán cho hoạt động xây dựng pháp luật: 20 tỷ đồng đối với một dự án bộ luật; 18 tỷ đồng đối với một dự án luật và 9 tỷ đồng đối với một số dự án luật sửa đổi, bổ sung.

Với gần 30 năm công tác trong lĩnh vực xây dựng pháp luật, bà cho biết chưa từng chứng kiến chi phí cho hoạt động này lên đến hàng tỷ đồng, chứ chưa nói đến hàng chục tỷ đồng.

Điều khiến tôi chú ý không chỉ là những con số lớn, mà còn là câu hỏi rất căn bản được đặt ra: Cơ sở nào để xác định những định mức chi phí ấy? Những khoản tiền đó sẽ được sử dụng vào những công việc cụ thể nào? Liệu có sự trùng lặp giữa kinh phí khoán với tiền lương, chế độ và các khoản hỗ trợ mà cán bộ, công chức đã được hưởng từ ngân sách nhà nước?

Đây không đơn thuần là chuyện nhiều hay ít tiền. Đây là vấn đề về nguyên tắc sử dụng ngân sách công.

1. TIỀN NGÂN SÁCH KHÔNG PHẢI LÀ TIỀN RIÊNG CỦA CƠ QUAN NÀO!

Cần nhìn nhận công bằng rằng, xây dựng pháp luật là một công việc phức tạp, đòi hỏi trí tuệ, thời gian, công sức và sự tham gia của nhiều chuyên gia. Việc có cơ chế tài chính phù hợp để khuyến khích, hỗ trợ những người làm công tác lập pháp là cần thiết.

Không thể đòi hỏi chất lượng pháp luật cao nhưng lại xem nhẹ điều kiện làm việc và chế độ đãi ngộ đối với những người trực tiếp xây dựng pháp luật.

Tuy nhiên, sự cần thiết của một chính sách hỗ trợ không đồng nghĩa với việc mọi mức chi được đề xuất đều mặc nhiên hợp lý.

Một khoản chi hàng chục tỷ đồng phải có căn cứ tính toán rõ ràng, có nội dung công việc cụ thể, có định mức phù hợp và có cơ chế kiểm tra, nghiệm thu tương xứng.

Ngân sách nhà nước được hình thành từ nhiều nguồn thu, trong đó có tiền thuế và những đóng góp của người dân, doanh nghiệp. Vì thế, mỗi khoản chi đều phải được đặt dưới yêu cầu tiết kiệm, hiệu quả, đúng mục đích và có thể giải trình trước xã hội.

Không thể chỉ giải thích rằng đó là kinh phí phục vụ một nhiệm vụ quan trọng rồi xem như đã đủ cơ sở thuyết phục. 2. CHI NHIỀU TIỀN CÓ ĐỒNG NGHĨA VỚI CHẤT LƯỢNG LUẬT CAO HƠN?

Đây mới là câu hỏi đáng suy nghĩ.

Một đạo luật tốt không được đo bằng số tiền đã chi để xây dựng nó, mà phải được đánh giá bằng chất lượng nội dung, tính khoa học, tính khả thi và hiệu quả thực tế khi đi vào cuộc sống.

Một đạo luật có thể được đầu tư hàng chục tỷ đồng nhưng vẫn bất cập, thiếu đồng bộ, khó thực hiện hoặc tạo ra những gánh nặng không cần thiết cho người dân và doanh nghiệp.

Ngược lại, một quy định pháp luật có chất lượng không nhất thiết phải được tạo ra bằng một khoản kinh phí khổng lồ.

Vấn đề nằm ở năng lực chuyên môn, trách nhiệm của người soạn thảo, chất lượng phản biện, sự tham gia của các đối tượng chịu tác động và đặc biệt là việc tiếp thu những ý kiến xác đáng từ thực tiễn.

Nếu kinh phí được khoán theo từng dự án luật, càng cần làm rõ sản phẩm đầu ra và tiêu chí đánh giá. Không thể lấy số lượng hội nghị, hội thảo, báo cáo hay các hoạt động tổ chức làm thước đo duy nhất cho chất lượng lập pháp.

Bởi mục đích cuối cùng của làm luật không phải là hoàn thành một bộ hồ sơ, mà là tạo ra những quy định tốt hơn cho xã hội.

3. CẦN KIỂM SOÁT CẢ CÁCH SỬ DỤNG TIỀN ĐỂ LÀM LUẬT!

Có một nguyên tắc không thể xem nhẹ: Cơ quan được giao quản lý và sử dụng ngân sách cũng phải chịu trách nhiệm giải trình về ngân sách ấy.

Ai đề xuất định mức? Ai thẩm định? Ai quyết định? Ai tổ chức thực hiện? Ai nghiệm thu và đánh giá hiệu quả?

Đó không phải những câu hỏi gây khó khăn cho hoạt động quản lý, mà chính là những yêu cầu bình thường của một nền quản trị minh bạch và có trách nhiệm.

Nếu một cơ chế khoán chi được thiết kế thiếu tiêu chí kiểm soát, thiếu công khai và thiếu đánh giá kết quả, thì dù mục tiêu ban đầu có tốt đến đâu, vẫn có nguy cơ phát sinh tình trạng chi tiêu hình thức, lãng phí hoặc trùng lặp chế độ.

Điều cần thiết không phải là phủ nhận cơ chế khoán chi, mà là hoàn thiện cơ chế ấy trên cơ sở khoa học, công bằng và có khả năng kiểm soát.

Đặc biệt, cần phân biệt rõ khoản chi thực sự phục vụ công việc chuyên môn với khoản thu nhập, hỗ trợ hoặc chế độ đã được bảo đảm theo quy định. Tránh tình trạng một công việc được ngân sách thanh toán qua nhiều hình thức mà không chứng minh được giá trị tăng thêm tương ứng.

Và nếu sản phẩm cuối cùng không đạt yêu cầu, trách nhiệm phải được xác định ở đâu, thuộc về ai? Đây cũng là vấn đề cần được quy định rõ ràng.

4. TIẾNG NÓI GIÁM SÁT CẦN ĐƯỢC LẮNG NGHE!

Tôi cho rằng giá trị của một ý kiến đại biểu Quốc hội không chỉ nằm ở việc nêu ra một con số hay chỉ ra một bất cập, mà còn ở khả năng đặt vấn đề đúng chỗ, buộc cơ quan có trách nhiệm phải giải thích và làm rõ.

Đại biểu Quốc hội không chỉ tham gia quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước, mà còn thực hiện chức năng giám sát việc thực thi quyền lực và sử dụng nguồn lực công.

Một tiếng nói phản biện có căn cứ, đúng trọng tâm không phải là sự cản trở công việc chung. Trái lại, đó là một phần cần thiết của hoạt động giám sát, giúp những quyết định được đưa ra thận trọng hơn, minh bạch hơn và có trách nhiệm hơn.

Điều người dân cần không phải là những lời giải thích chung chung về chủ trương hay sự cần thiết của một khoản chi, mà là những căn cứ cụ thể để hiểu tiền thuế của mình được sử dụng như thế nào và mang lại kết quả gì.

Bởi lẽ, người dân đóng thuế để Nhà nước phục vụ xã hội, chứ không phải để bất kỳ cơ quan nào được quyền tự quyết định mức chi mà thiếu sự giải trình thỏa đáng.

THAY LỜI KẾT

Tôi vẫn luôn cho rằng, một Nhà nước mạnh không chỉ thể hiện ở quyền lực được trao, mà còn ở khả năng tự kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình trước nhân dân.

Không chỉ cần những người làm luật giỏi, mà còn cần những người giám sát việc làm luật; không chỉ cần cơ chế phân bổ ngân sách, mà còn cần cơ chế kiểm soát từng đồng ngân sách được sử dụng.

Bởi quyền lực được trao để phục vụ xã hội. Ngân sách được giao để thực hiện nhiệm vụ công. Và cả hai đều phải gắn liền với trách nhiệm.

Thêm một tiếng nói có trách nhiệm là thêm một cơ hội để ngân sách được sử dụng đúng hơn, hoạt động lập pháp được giám sát tốt hơn và niềm tin của người dân được củng cố bằng những việc làm cụ thể.

Đó không chỉ là trách nhiệm của một đại biểu Quốc hội. Đó còn là yêu cầu đối với cả bộ máy công quyền.

Đi Tìm Sự Thật – Không nhằm quy kết, mà để mọi vấn đề được nhìn nhận bằng chứng cứ, lý lẽ và trách nhiệm.