Làn sóng tẩy chay Zalo những tuần gần đây không còn là phản ứng cảm tính nhất thời, mà đang dần hiện hình như một cuộc đào thoát thầm lặng của người dùng Việt Nam. Khi Zalo buộc người sử dụng phải “tuân thủ định hướng”, thực chất là tuân thủ các yêu cầu kiểm soát nội dung từ Bộ Công an, nền tảng này đã chính thức bước qua ranh giới giữa ứng dụng công nghệ và công cụ quyền lực.
Không phải ngẫu nhiên mà cùng thời điểm đó, Viber, WhatsApp và Telegram bất ngờ vọt lên top 5 ứng dụng được tải nhiều nhất trên iOS tại Việt Nam, trong khi Zalo rơi xuống tận top 30. Đây không đơn thuần là cạnh tranh thị trường. Đây là lá phiếu im lặng của người dùng trước một nền tảng bị cảm nhận là không còn an toàn.
Zalo đang đóng vai trò “cổng kiểm soát mềm” trong chiến lược quản trị xã hội số. Không cần cấm đoán công khai, không cần bắt bớ hàng loạt, chỉ cần buộc người dân tự kiểm duyệt, tự dè chừng trong từng tin nhắn, từng nhóm chat. Khi nỗi sợ được nội hóa, quyền lực đạt hiệu quả cao nhất mà không cần ra tay.
Điều đáng chú ý là cách Zalo triển khai kiểm soát: không ồn ào, không giải thích, không minh bạch. Điều khoản sử dụng được cập nhật đột ngột, người dùng buộc phải “đồng ý hoặc rời đi”. Đây là kiểu áp đặt quen thuộc của một hệ thống công an trị: không tranh luận, không đối thoại, chỉ có mệnh lệnh.
Sự trỗi dậy của Telegram, WhatsApp hay Viber không phải vì chúng hoàn hảo hơn về kỹ thuật, mà vì chúng chưa bị gắn chặt vào bộ máy kiểm soát trong nước. Người dùng tìm đến các nền tảng này như tìm một không gian thở, dù mong manh, trong đời sống số ngày càng bị siết chặt.
Ở tầng sâu hơn, cuộc khủng hoảng của Zalo phản ánh nỗi lo của chính quyền trước một xã hội kết nối quá nhanh, quá khó kiểm soát. Khi quyền lực không còn đủ tự tin để chấp nhận tự do ngôn luận tối thiểu, nó buộc phải biến công nghệ thành công cụ giám sát. Nhưng nghịch lý là: càng kiểm soát, càng bị quay lưng.
Zalo có thể vẫn tồn tại nhờ tính “quốc dân”, nhờ hành chính, giấy tờ, trường học. Nhưng trong đời sống riêng tư – nơi con người cần nói thật, nghĩ thật, người dùng đang âm thầm rời đi. Và đó mới là tín hiệu nguy hiểm nhất cho một chế độ dựa vào kiểm soát hơn là niềm tin.
Le Anh
GIÚP ZALO “CH.Ế.T ĐẸP”: MỒ YÊN MẢ ĐẸP TRƯỚC KHI TRỞ THÀNH CÔNG CỤ THEO DÕI TOÀN DÂN
Có một nghịch lý đang diễn ra: nhiều người vẫn kêu gọi “giúp Zalo”, trong khi thứ thực sự cần giúp không phải là ứng dụng, mà là xã hội khỏi tương lai mà Zalo đại diện. Bởi nếu Zalo còn sống theo đúng quỹ đạo hiện nay, thì cái kết rất rõ: không phải là nền tảng nhắn tin, mà là cổng kiểm soát hành vi toàn dân.
Hôm nay, Zalo buộc người dùng phải “đồng ý” tuân thủ định hướng của Bộ Công an. Ngày mai, rất có thể là buộc phải xác thực sinh trắc học. Ngày kia, buộc phải cài sẵn trên mọi thiết bị bán tại Việt Nam. Và một ngày không xa, không có Zalo đồng nghĩa với không có quyền tồn tại số.
Đây không phải là tưởng tượng. Đó là mô hình đã được thử nghiệm hoàn chỉnh ở Trung Quốc: từ WeChat sang hệ sinh thái giám sát, từ nhắn tin sang chấm điểm công dân, từ tiện lợi sang trừng phạt. Việt Nam không sáng tạo, Việt Nam sao chép, và Zalo chính là bản nháp thô của một WeChat phiên bản Đông Lào.
Câu nói “Nó mà còn sống…” không phải là lời nguyền, mà là lời cảnh báo. Bởi nếu Zalo tiếp tục thống trị, nhà nước sẽ không cần cấm Facebook, không cần chặn Telegram. Chỉ cần ép buộc hành chính: làm giấy tờ, khai báo, chuyển tiền, học hành, y tế, tất cả đều qua Zalo. Khi đó, tự do không bị tước bằng dùi cui, mà bằng điều khoản dịch vụ.
Nguy hiểm hơn, Zalo không đứng một mình. Nó đứng giữa công an Việt Nam và công nghệ Trung Quốc. Một bên là dữ liệu, một bên là thuật toán. Một bên cần kiểm soát, một bên cần xuất khẩu mô hình. Người dùng Việt Nam ở giữa, trở thành nguồn dữ liệu sống.
Vì vậy, nói thẳng: Zalo chết lúc này là mồ yên mả đẹp. Chết vì bị người dùng quay lưng, chết vì mất niềm tin, chết trước khi trở thành công cụ bắt buộc. Đó không phải là phá hoại, mà là tự vệ tập thể.
Giúp Zalo sống thêm một ngày hôm nay, có thể là giúp chế độ hoàn thiện thêm một viên gạch cho nhà tù số ngày mai. Và lịch sử cho thấy: những thứ được tạo ra để “phục vụ” nhà nước, cuối cùng luôn quay lại canh chừng chính người dân.
Khi một ứng dụng bắt đầu đòi trung thành chính trị, thì lựa chọn khôn ngoan nhất không phải là sửa nó, mà là rời bỏ nó, trước khi không còn quyền rời bỏ.
Le Anh
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét