
Có một thông điệp được cho là của Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky gửi Tổng thống Mỹ Donald Trump đang được chia sẻ rộng rãi. Dù chưa thể xác nhận tính xác thực của toàn bộ văn bản, nội dung ấy vẫn gợi ra một vấn đề đáng suy ngẫm: Chủ quyền quốc gia thuộc về ai, và giới hạn quyền lực của những người đứng đầu quốc gia nằm ở đâu?
Trong quan hệ quốc tế, sự chênh lệch về sức mạnh là điều có thật. Một quốc gia nhỏ có thể cần viện trợ quân sự, hỗ trợ kinh tế hoặc sự bảo đảm an ninh từ một cường quốc. Nhưng sự giúp đỡ, dù lớn đến đâu, cũng không mặc nhiên tạo ra quyền sở hữu hay quyền định đoạt vận mệnh của quốc gia nhận viện trợ.
Viện trợ không phải là mua bán. Hợp tác không phải là lệ thuộc tuyệt đối. Và sức mạnh không đồng nghĩa với quyền áp đặt.
Một cường quốc có thể có ảnh hưởng lớn đối với thế giới, nhưng không vì thế mà có quyền quyết định thay một dân tộc phải sống trong thể chế nào, lựa chọn con đường phát triển ra sao, hay phải chấp nhận đánh đổi những gì để đổi lấy hòa bình.
Đó không chỉ là nguyên tắc của luật pháp quốc tế, mà còn là nền tảng của phẩm giá dân tộc.
Nhưng câu chuyện không chỉ dừng lại ở quan hệ giữa các quốc gia. Nó còn đặt ra một vấn đề không kém phần quan trọng đối với chính những người đang nắm quyền lãnh đạo.
Một tổng thống, thủ tướng hay bất kỳ người đứng đầu nhà nước nào cũng chỉ là người được trao quyền đại diện và điều hành quốc gia trong một nhiệm kỳ, theo khuôn khổ hiến pháp và pháp luật. Họ có trách nhiệm bảo vệ lợi ích quốc gia, chứ không có quyền xem quốc gia như tài sản riêng của mình.
Quyền lực chính trị là quyền được giao phó, không phải quyền sở hữu. Chức vụ càng cao, trách nhiệm càng lớn; quyền quyết định càng rộng, cơ chế kiểm soát quyền lực càng phải chặt chẽ.
Bởi nếu người đứng đầu có thể đồng nhất ý chí cá nhân với ý chí quốc gia, thì ranh giới giữa lợi ích đất nước và lợi ích của người cầm quyền sẽ trở nên mong manh. Khi ấy, sự phản biện dễ bị xem là chống đối, sự khác biệt dễ bị coi là bất tuân, còn những quyết định hệ trọng có thể bị chi phối bởi ý chí của một cá nhân thay vì lợi ích lâu dài của cả dân tộc.
Lịch sử thế giới đã cho thấy những quyết định của người cầm quyền có thể đưa đất nước đến những bước ngoặt lớn. Nhưng người phải gánh chịu hậu quả cuối cùng thường không chỉ là người đưa ra quyết định, mà là hàng triệu người dân, nhiều thế hệ tiếp nối.
Vì vậy, không thể lấy quyền lực để thay thế trách nhiệm, càng không thể lấy danh nghĩa quốc gia để mặc nhiên hợp thức hóa mọi quyết định của cá nhân.
Một nền quản trị quốc gia văn minh phải được xây dựng trên những nguyên tắc căn bản: chủ quyền thuộc về nhân dân; quyền lực nhà nước được trao để phục vụ nhân dân; người nắm quyền phải chịu sự giám sát, kiểm soát và trách nhiệm giải trình trước nhân dân.
Đó cũng là lý do vì sao chủ quyền quốc gia không thể chỉ được hiểu là sự độc lập trước sức ép từ bên ngoài. Chủ quyền còn phải được bảo đảm bằng quyền làm chủ thực chất của người dân bên trong đất nước mình.
Một quốc gia có thể có quân đội hùng mạnh, nền kinh tế lớn và vị thế quốc tế cao, nhưng sức mạnh ấy sẽ thiếu đi nền tảng bền vững nếu người dân không có tiếng nói thực chất đối với vận mệnh đất nước.
Ngược lại, một quốc gia dù còn nhiều khó khăn về kinh tế, quân sự, vẫn có quyền được tôn trọng, có quyền tự quyết và có quyền lựa chọn con đường phát triển của mình.
Suy cho cùng, chủ quyền không phải món hàng để mặc cả giữa những người có quyền lực. Đất nước không phải tài sản để người đứng đầu tùy ý định đoạt. Và nhân dân không phải những người đứng ngoài cuộc trong những quyết định liên quan đến chính tương lai của mình.
Một đất nước có thể cần sự giúp đỡ của cường quốc, nhưng không thể vì thế mà đánh mất quyền tự quyết. Một nhà lãnh đạo có thể đại diện cho quốc gia, nhưng không bao giờ được đồng nhất bản thân mình với quốc gia.
Bởi quyền lực được trao là để phục vụ đất nước và nhân dân, chứ không phải để biến đất nước và nhân dân thành tài sản của quyền lực.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét